• info@semescom.gal

Tag Archives: Vimianzo

“Los alcaldes descubren que invertir en patrimonio es también fuente de riqueza”

O 29 de xullo de 2018 publicouse en La Voz de Galicia na súa edición local de Carballo un extenso artigo sobre o aproveitamento e protección do patrimonio comarcal. Nel faise referencia á intensa loita social na que esta asociación estivo moi implicada para que cousas hoxe normais puidesen ser postas en valor e outras que aínda continúan á espera da chegada do seu momento.

Reproducimos parte do artigo e incluímos link do mesmo: https://www.lavozdegalicia.es/noticia/carballo/2018/07/29/alcaldes-descubren-invertir-patrimonio-fuente-riqueza/0003_201807C29C1992.htm

Entre el ya célebre «as pedras non se comen» del entonces alcalde Alejandro Rodríguez, y que su mismo Concello, el de Vimianzo, decidiese invertir dinero en excavar un castro, comprar un dolmen y ahora dos fincas para ampliar acceso al Castillo, han pasado apenas 10 años. Pero en ese tiempo se ha producido -en parte, todavía queda camino por recorrer- un cambio de mentalidad, de visión política y económica que está llevando a varios gobiernos municipales de la zona a invertir en patrimonio. Lo hacen fundamentalmente al abrigo del éxito del Camino y de como esa proliferación de visitantes se está traduciendo en apertura de negocios turísticos, sobre todo alojamiento -ahora están de modo las viviendas de alquileres cortos- y en que esta actividad palíe la rampante pérdida de empleos en los sectores primarios.

El de Vimianzo es el caso más llamativo, porque cuenta con una estrategia clara al respecto, mucho patrimonio a conservar y también cierta disponibilidad económica, pero hay varios ejemplos más. Cabana compró en marzo por unos 40.000 euros la torre la Penela, en la que el grueso de lo que se conserva es del siglo XVII y que ahora quiere hacer visitable para los vecinos, más que nada porque está prácticamente en ruinas, pese a su declaración BIC que viene de 1994. Incluso sin salir de Bergantiños, el Concello de Ponteceso acaba de subastar por el edificio de la Fundación Torres Pujales y se lo ha quedado por 113.000 euros, y hay algunos casos más, incluso de patrimonio natural, como los de las carballeiras de Baio (Zas) y Berdeogas (Dumbría).

 

A todo ello hay que sumar rehabilitaciones, actividades de animación, recreaciones históricas, visitas guiadas,… En definitiva, se ha producido un cambio de dinámica en el que se entrevé que el patrimonio, la cultura en definitiva, es una parta importante para generar actividad económica a través del turismo y nadie quiere perder el tren.

Ahora bien, toda este corriente llega después de un puñado de entidades y particulares que llevan decenios predicando en el desierto y dándose de bruces con las puertas de la administración.

El que fuera concejal de Vimianzo, Moncho Gándara, y el presidente do Seminario de Estudos Comarcais Costa da Morte, Xosé María Lema, hacían ayer un somero repaso por esas batallas: Castillo de Vimianzo, Batáns do Mosquetín, Torres do Allo, Parque do Megalitismo, Penedos de Pasarela y Traba… Lema incluso cita nombres de directores de Patrimonio y técnicos destacados: Raquel Casal, Iago Seara, Ángel Sicar, Felipe Senén,… casi como si fueran familiares, por la cantidad de veces que tuvieron que lidiar con ellos, muchas veces sin éxito y otras con mayor fortuna. Por ejemplo, de Felipe Senén, considera que fue la «persoa salvadora» de los Batáns, uno de los casos que utiliza como ejemplo de «case 20 anos da nosa vida teimando», la suya y la de otras personas que cita como principales impulsores, «porque en Vimianzo había un momento asociativo bastante forte». Recuerda, por ejemplo, la limpieza reivindicativa del día de los Inocentes de 1991 impulsada por Gándara, pero sobre todo incide que desde que empezaron en pelear por los batanes en 1983 hasta que ahora están razonablemente bien gestionados por el Concello han pasado infinitos avatares. Lema incluso resalta un caso más sangrante, «o do Batanciño, que levou 19 anos», cuando se trata solo de una maqueta que la familia Ces, de antiguo batanero de Lousame cedió y que pasó todos esos años guardada en el Forno do Forte antes de llegar a su destino.

Las quejas fundamentales de esta gente que en su día peleó por lo que hoy quien más quien menos ve evidente, van hacia las administraciones, particularmente hacia alcaldes sin sensibilidad alguna al respecto o la Xunta que, por ejemplo, lleva desde el 2011 para articular un plan mínimo de valorización de los Penedos.

Os penedos de Pasarela e Traba. A arte dos dedos no tempo. (2009)

Laxe e Vimianzo xuntos polos Penedos

Por primeira vez os concellos de Laxe e Vimianzo lanzan unha acción conxunta para poñer en valor e promover os Penedos de Pasarela e Traba. O primeiro paso será unha mesa redonda na que haberá representación política dos dous municipios e na que tamén participa o presidente do Seminario de Estudos Comarcais Xosé María Lema.

 

MESA REDONDA “UN IMPULSO Ó PLAN DE CONSERVACIÓN DOS PENEDOS DE PASARELA E TRABA”

Venres, 1 de xuño de 2018

Museo do Mar de Laxe, Rúa Pracer, s/n – 15117 – LAXE

PROGRAMA DO ACTO

20.00 h. RECEPCIÓN E BENVIDA
Sr. D. José Manuel Mouzo Castiñeira
Alcalde do Concello de Laxe
Sr. D. Xosé Manuel Pose Lema
Concelleiro de Comercio, Hostalería e Turismo de Laxe
Sr. D. Manuel Antelo Pazos
Alcalde do Concello de Vimianzo
Sr. D. Augusto Pérez Alberti
Catedrático de Xeografía
Sr. D. Xosé María Lema Suárez
Escritor e Historiador
Sr. D. Juan Ventura Lado
Xornalista da Voz de Galicia

20.02 h. PALABRAS DO SR. D. JOSÉ MANUEL MOUZO CASTIÑEIRA
20.04 h. PALABRAS DO SR. D. XOSÉ MANUEL POSE LEMA

 

20.06 h. INTERVENCIÓN DO SR. D. XOSÉ MARÍA LEMA SUÁREZ
Accións do Seminario de Estudos Comarcais ante a Paisaxe Protexida dos Penedos

 

20.16 h. PROXECCIÓN DO DOCUMENTAL “Os Penedos de Pasarela e Traba, a arte dos dedos
do tempo

 

20.40 h. INTERVENCIÓN DO SR. D. JUAN VENTURA LADO
“Un repaso xornalístico á historia dos Penedos de Pasarela e Traba”

 

20.50 h. CONFERENCIA DO SR. D. AUGUSTO PÉREZ ALBERTI
“Da investigación á posta en valor dos recursos naturais. O caso dos Penedos de
Pasarela e Traba”

 

21.15 h. PALABRAS DO SR. D. MANUEL ANTELO PAZOS
“Os Penedos de Pasarela e Traba: situación actual e accións para o futuro”

 

21.25 h. FIN DO ACTO

Calendario 2018_portada

O novo ano dedicámolo ao río do Porto

O Seminario de Estudos da Costa da Morte presenta o seu habitual calendario de mesa de cada ano, esta vez dedicado ó Río do Porto, o gran colector das augas da Terra de Soneira.

Trátase dun río cunhas fermosas paisaxes en cada un dos seus tramos. Ademais de reivindicar o nome histórico do río, denominado así xa en mapas do séc. XVI, preséntanse doce fotos correspondentes ós diversos tramos do río: no curso alto, onde se chama río Rabiñoso, aparecen fotos das fervenzas e da pontella desta zona; do curso medio aparece o río ó seu paso pola Carballeira da Devesa de Baio, a ponte de Baio, O Mosquetín e a ponte de Torelo en Salto, a ponte de Pasarela en Calo; no curso baixo: o Pozo dos Corvos (Carantoña), a ponte da Ponte do Porto, o muíño de mareas e as Torres de Cereixo e a desembocadura na ría de Camariñas, foto que tamén ocupa a portada e que foi da autoría do falecido Roberto Mouzo.

Ademais de Mouzo, as fotos son da autoría de Evaristo Domínguez, Xan Fernández Carrera, Xosé Mª Lema e Manuel Rial, todos membros do Seminario.

Podes descargalo nesta ligazón.

22852231_1075994075836615_8467747761738537671_n

Coñecemos a Ruta do Val de Vimianzo e os Muíños de Cambeda

O domingo 29 de outubro foi día de reunión na nosa asociación… e de pasalo ben! Como non, aprendendo e descubrindo o rico patrimonio natural e cultural, neste caso, de Vimianzo. Saímos ben cedo do centro da vila para seguir parte da ruta do Val de Vimianzo, polo seu lado leste. En Trasouteiro, primeira parada para oír a historia do seu pazo e capela, neoclásica do século XIX. Bordeando o castro de Sansobre, chegamos a esta aldea despois de coñecer como son as fermosas alvarizas desta terra onde recoller o prezado mel. Baixo a sombra de frondosas árbores autóctonas, bosques de ribeira, carballos, castiñeiros, e, por suposto, piñeiros e eucaliptos, chegamos á aldea con máis altitude do Val: Cubes. En Rasamonde, máis arquitectura popular, cabazos, fonte e curioso escudo na súa casa grande.

22853433_1075994082503281_4751711434061484914_n

Baixando de Cubes

22894437_1075994099169946_8521448384544414045_n

Xosé María Lema explica a igrexa de San Xoán de Cambeda

Era xa mediodía ao chegarmos á igrexa parroquial de Cambeda, onde tivemos dobre sorte: que o guía fose o experto en arte relixiosa soneirá Xosé María Lema… e que a igrexa estivese aberta! Sereas, monstros e outros seres agóchanse na sacristía dun templo con fermosos e ben conservados retablos. Singular é tamén o enorme hórreo no que o cura gardaba as piadosas colleitas que os fregueses non tiñan máis remedio que doar. Da eira que estaba aos seus pés, pouco queda, como ben nos indicaba Pablo Sanmartín, xa que foi estragada coa construción da estrada.

22851870_1075994122503277_1889356053127726740_n

Un dos remansos do río Cambeda

Se descubrir vellos camiños esquecidos ou resistentes bosques autóctonos no mar de eucaliptos que son os montes soneiráns non fosen sorpresas suficientes, quedaba a ruta dos Muíños de Cambeda. O río vai saltando alegre, aínda que con moi pouca auga, polas rochas de granito que pouco a pouco foi desgastando co paso do tempo. Fervenzas inesperadas, chan repleto de landras e ourizos, muíños e até un batán e unha antiga fábrica da luz van facendo gozar aos sentidos. Desvío do río e toca baixar de volta a Ogas, onde aos pés do castro das Barreiras demos conta dun xantar necesario para repoñer forzas despois deste completo paseo polo noso descoñecido patrimonio.

22852231_1075994075836615_8467747761738537671_n

E o tempo acompañou!

Muiñada de Vimianzo

Colaboramos na III Muiñada de Vimianzo

Vimianzo celebra o sábado 21 de outubro a terceira edición da Muiñada, unha recente festa etnográfica que vai mellorando ano a ano. O Seminario de Estudos Comarcais da Costa da Morte colabora en diversos aspectos da organización desta festa e convida a asistir a todas as persoas que queiran pasar unha boa tarde recuperando vellos saberes, sabores e tradicións.

Entre as novidades deste ano destacan a celebración dun mercado retro e de produtos ecolóxicos, ao xeito dunha feira das de antes. A festa amplíase comezando xa ao mediodía e saí­ndo do Muíño da Agra, trasladándose ás rúas e diferentes establecementos da vila, con Cantos de Taberna, microteatro e Obradoiros de Muiñeira en lugares nada convencionais.

Xa ás 16h a festa vívese baixo as carpas do Muíño da Agra, con sesión café de pota con chulas a cargo dos Campantes da Baña, que darán paso á apertura do Mercado Retro, a feira ecolóxica e unha pequena exposición de imaxes antigas do Val de Vimianzo. Como curiosidade haberá un fotógrafo de época tirando imaxes tamén dos asistentes.

Chega o teatro, coa compañía Trinke Trinke ás 16h45 e co alumnado do IES Terra de Soneira ás 17h30. Estes últimos realizarán unha pasarela de vellos oficios, que dará paso á visita teatralizada ao Muíño da Agra, que se irá facendo en varios pases. Seguidamente comezan os xogos populares, como o gran concurso de debullado de millo, obradoiros de muiñeira, de cantaría e de filloas.

Precisamente isto abrirá o apetito para a Cea tradicional, con broa, empanada de millo, costela, filloas, caldo de rabizas con chourizo, e as esperadas papas de millo, que poucas veces se poden degustar. Para adquirir a bebida ou a cea haberá que pasar polo servizo de banca da Muiñada, xa que daquela o euro non existía, trócanse por “moscosos“!

Coa comida e o magosto popular, a música da foliada de diferentes grupos da zona desembocará na noite de concertos cos grupos Ghaveta, Tanxugueiras e a Compañía do Ruído.

Finalmente, pídese que as persoas que acudan á festa vaian vestidas ao xeito da época. É un xeito moi sinxelo de poder colaborar na ambientación da festa.

Muinhada_web

roberto_acto

Roberto Mouzo Lavandeira, a mirada que dignifica o noso patrimonio

O Concello de Vimianzo inaugura o sábado 8 de abril unha exposición que leva por título Roberto Mouzo Lavandeira, a mirada que dignifica o noso patrimonio. Unha sentida homenaxe ao noso compañeiro na que intervirán Xosé María Lema, Manuel Rivas, Rocío Soto e o alcalde de Vimianzo Manuel Antelo.

Na exposición poderase ver parte do seu gran traballo a prol do patrimonio natural e histórico da Costa da Morte e, nomeadamente, da Terra de Soneira. Unha comarca da que foi recoñecido como Soneirán de honra.

Pode consultar a biografía de Roberto Mouzo Lavandeira nesta ligazón.

En La Voz de Galicia, varias persoas quixeron escribir unhas liñas en homenaxe:

A mirada que dignifica o noso. Moncho Gándara

Roberto, un home bo”. Xosé Mª Méndez Doménech

Roberto. Vicente Mohedano.

Aquel «merlo branco» de Vimianzo. Flori Xoubanova.

 

pondal

Marzo é o mes de Pondal

Quen teña diante o calendario dos Pazos e Casas Fidalgas da Costa da Morte editado polo SEMESCOM, vería que no mes de marzo o protagonista é Pondal. A súa casa de Ponteceso é a escollida para este mes, xa que se cumpren cen anos da súa morte neste 8 de marzo. Esta é unha pequena contribución ao centenario, xunto cunha actividade que estamos preparando en colaboración co concello de Vimianzo: limpar de silvas e maleza o poético banco de pedra do crego Eduardo Abente Chans, tío e padriño de Pondal, de mediados do séc. XIX, no igrexario de San Amedio de Bamiro.

Descarga os calendarios aquí.

marzo pondal

batancinho_naVoz

O batanciño xa está no Mosquetín

Fixeron falta dezaoito anos para podermos ver a maqueta do batán de Servia no Mosquetín, mais finalmente chegou ao seu destino. No muíño-centro de interpretación do lugar instalouse este elemento que vai axudar aos visitantes a poderen comprender mellor o funcionamento do mesmo. E é que cun simple movemento de dedos a maqueta móvese! Nun emotivo acto lembrouse ao vello bataneiro de Lousame José Ramón Ces Ces, autor desta peza, que quixo legar ás xeracións futuras este coñecemento tradicional.

A foto da portada do artigo é de Ana García para La Voz de Galicia.

Así se reflectiu na prensa:

La Voz de Galicia. Edición Barbanza.

La Voz de Galicia. Edición Carballo.

O «Batanciño» de Servia, por fin no Mosquetín”. Xosé María Lema.

“O rescate dos Batáns do Mosquetín”. Moncho Gándara.

2017-02-08 (3)

 

El Correo Gallego

2017-02-08

Quepasanacosta

2017-02-08 (2)

 

batan servia

A maqueta do batán de Servia chega por fin ao Mosquetín

O conxunto etnográfico do Mosquetín (Salto-Vimianzo) acollerá por fin no seu interior a maqueta dun batán. Un modelo especial realizado por un vello bataneiro de Servia (Vilacoba-Lousame) nos sesenta, cando vía que á industria non lle ían quedar moitos anos de vida.

O presidente do SEMESCOM relataba así nun artigo publicado en La Voz de Galicia a historia desta maqueta:

Cando a finais dos anos noventa andaba investigando a existencia doutros batáns galegos, tiven noticia de que nunha aldea de Lousame existía un exemplar destes aparellos. Dada a súa escaseza, achegueime a onde se me indicara, á Casa do Rego de Servia (Vilacova) e comprobei que o batán xa non existía, nin tampouco o bataneiro –José Ces Ces, o patrucio da casa- pois falecera en 1985. Pero resulta que o vello bataneiro, decatándose de que cando el morrese non ía quedar ninguén capaz de reconstruílo, decidiu facer a escala do catro por cento un exemplar, e non só iso, senón que se preocupou por escribir nun caderno a enumeración das pezas cos seus nomes. A súa familia conservou as pezas desmontadas durante anos e mais o seu manuscrito autógrafo, do que me facilitaron unha copia, da que transcribo algúns parágrafos, coa súa ortografía orixinal):

«Batáns de Servia, Parroquia de Vilacoba, Lousame, Noya, La Coruña. Estos Batáns se encuentran situados en la carballeira do Abelan, a la orilla del Río (…). Datan de lo mas antiguo y trabajaron asta el año 1960 ayudando a rrepararlos desde mi infancia asta 1936, que fuy ala gerra y falleciendo el Padre en 1938 y al terminar la gerra fuy rreclamado en 1939 para atender la industria y el resto de la vida, siendo yo el que tuve que aser cargo de todas las atenciones dela Lana y del Lino (…)».

«José Ces Ces. Nasí en Servia el diesiseis de Diciembre de Mil Nuebecientos Diesisiete. Y conociendo perfectamente la antigua industria llamada Batans, ago el siguiente diseño de las piesas que lleva, que en total son ciento treinta y cinco. En unha escala aprosimada a un cuatro por ciento de un mine(?) que boy hacer para Recuerdo ygual del cuatro por ciento del propio Batan de trabajo (…)».

 Consciente da importancia etnográfica do legado do vello patrucio servián, comuniquei a súa existencia ó equipo mixto Universidade de Santiago/Servizo de Arquitectura da Deputación da Coruña que daquela estaba reconstruíndo o conxunto do Mosquetín. E así, acompañado polo técnico encargado do proxecto de musealización, Paco Doval Galán (actual director do Forno do Forte de Buño), volvín o 5 de agosto de 1999 á Casa do Rego, e conseguimos que a familia de José Ces cedese gratuitamente á Deputación a singular maqueta de carballo (de 130 kg de peso) coa condición expresa de que estivese permanentemente exposta no futuro Ecomuseo do Mosquetín, cun letreiro co nome do doador. As pezas quedaron depositadas nas dependencias do Forno do Forte buñés en espera do remate das obras do Mosquetín, e alí seguen sen función ningunha. ¡Que paisiño o noso: pensar que se botaron case vinte anos de loita contra a Administración para que non desaparecese o conxunto do Mosquetín e agora vai resultar que, para que a rústica maqueta de Lousame dea chegado ó seu destino, tiveron que pasar dezasete!».

O acto de presentación da maqueta terá lugar o sábado 4 de febreiro ás 12 do mediodía no Mosquetín.

batan servia modelo

berdoias

Presentación en Berdoias do Calendario 2017

Berdoias é o lugar escollido para presentar o novo calendario do SEMESCOM do 2017 sobre Pazos e casas fidalgas da Costa da Morte.
O venres 16 de decembro ás 20h comezará o acto cunha conferencia do presidente do SEMESCOM, Xosé María Lema Suárez, sobre “Os primeiros apelidos documentados dunha parroquia galega – Berdoias Século XVII”.
Ao finalizar presentarase o calendario 2017 do SEMESCOM.

cartel-charla-presentacion-de-berdoias-16-12-16