• info@semescom.gal

Tag Archives: Costa da Morte

A excursión "Costa do Solpor" foi todo un éxito

Organizada polo Seminario de Estudos Comarcais da Costa da Morte (SEMESCOM) e co acolaboración da Asociación de Escritores en Lingua Galega (AELG) o pasado 17 de outubro tivo lugar a primeira excursión ou excursión inaugural da Ruta Costa do Solpor, ruta que combina o turismo coa literatura, pois pretende levar os viaxeiros no tempo polos principais escenarios nos que se desenvolveu, en agosto de 1761, a narración.

Escenarios da "Costa do Solpor"

Escenarios da “Costa do Solpor”

Lembremos que Costa do Solpor empeza onde remata A illa do tesouro, a famosísima obra do escritor escocés Robert Louis Stevenson, e esta é a sinopse da súa trama:

Un descoñecido escritor en lingua inglesa narra polo miúdo, a finais do séc. XIX, a viaxe de volta da goleta Hispaniola, cargada cun fabuloso tesouro conseguido tras múltiples penalidades nunha perdida illa do Atlántico. Tal viaxe de volta non fora o camiño de rosas da narración stevensoniana, pois o navío tivo serios contratempos na costa galega máis occidental, a chamada Costa do Solpor ou do Solposto, ó ser abordada fronte ó cabo Vilán por dous navíos corsarios con base no porto da Coruña. O destino da goleta era ser incendiada, despois de lle quitar o seu tesouro, con todos os seus tripulantes dentro en mar aberto; pero o grumete Jim Hawkins logra escapar e acadar a costa, onde coñece un mozo pegureiro chamado o Chavián e unha valente fidalga chamada dona Mariña de Lobeira que o van axudar a salvar os seus compañeiros dunha morte certa e recuperar o seu tesouro.

Éxito de convocatoria: todas as prazas cubertas (55)

O SEMESCOM anunciara a excursión no seu web con quince días de antelación, e no prazo dunha semana xa practicamente estaban cubertas todas as prazas, que nun principios eran 50, pero que houbo que ampliar a 55 atendendo algunhas peticións. Nin que dicir ten que houbo lista de espera, pero ninguén se deu de baixa a última hora. O éxito de convocatoria foi total; faltaba por ver se tamén sería exitoso o desenvolvemento do percorrido cos seus horarios tal como `prepararan dosu membros do Seminario.

1ª parada: fronte ás ruínas da casa fidalga de Boallo (Berdoias) [foto Xan Fdez.]

1ª parada: fronte ás ruínas da casa fidalga de Boallo (Berdoias) [foto Xan Fdez.]

A MAÑÁ

O autobús da empresa Facal de San Cremenzo de Pazos (Zas) saíu pouco despois das 10 h da mañá da Praza do Concello de Vimianzo cos seus 55 viaxeiros, lectores da novela na súa maior parte (pero, a dicir a verdade completa, outra boa parte confesou que aínda non a lera).

Á saída de Vimianzo o guía salientou a importancia desta vila do interior do territorio, maiormente porque nela se ergue un castelo medieval ben conservado que de principios do séc. XVI a mediados do XIX fora cabeza reitora da xurisdición señorial de Vimianzo, que formaba parte dos estados dos condes de Altamira. Dos estados dos Altamira eran tamén as xurisdicións señoriais veciñas de Mens e de Corcubión, tamén con cadanseu castelo, nos que residían os meiriños ou apoderados dos condes, que eran os que recollían e almacenaban os froitos das colleitas dos vasalos. Estamos en plena época do mundo dos foros, que é tratado na novela con amplitude.

1ª parada: ruínas do pazo de Boallo (Berdoias-Vimianzo)

Os señores de Altamira –a poderosa familia Moscoso- marcharan para a Corte vivir preto dos reis e acabáronse desgaleguizando. Quen vivía en Galicia, na zona rural e nas vilas e cidades, era a pequena nobreza, a fidalguía, escribáns e administradores das terras dos grandes señores, intermediarios que quedaban para o seu goberno con parte dos produtos que os vasalos estaban obrigados a entregarlles ós señores como pagamento polo usufruto das terras que cultivaban.

Houbo que desviarse uns quilómetros pola estrada de Muxía para ir ver unha ruínas dunha casa fidalga do séc. XVII hoxe invadida pola maleza. Trátase da casa que a principios do séc. XVII construíra o fidalgo Martiño de Castiñeira, fillo menor de Alonso II de Lema (do que se conserva no lugar de Berdoias, tamén en vías ruinosas, a súa casa do ano 1607).

En Costa do Solpor hai personaxes reais e imaxinarios. Entre os primeiros está a familia do escribán D. Rodrigo Sancho de Leis, a súa esposa Dª Josefa de Santiyán y Valdivieso  e os seus numerosos fillos e fillas. Dela fálase no cap.  48 (‘Casamento de trato’).

Malia as hedras e silvas que practicamente recobren a mansión,  os viaxeiros puideron observar formas arquitectónicas de séculos pasados, coma unha fermosa cheminea.

Os 54 viaxeiros da excursión inaugural da ruta na praia da Serra, onde fondeara a Hispaniola tras a tempestade; ó fondo, Fisterra e mais os "espidos peitos da muller enfesta"

Os 54 viaxeiros da excursión inaugural da ruta na praia da Serra, onde fondeara a Hispaniola tras a tempestade; ó fondo, Fisterra e mais os “espidos peitos da muller enfesta”

2ª parada: praia da Langosteira (Fisterra)

Despois de pasar polo concello de Cee á altura do que noutrora foi a Casa do Camiño –onde o espía da Confraría da Man Morta, Mingos o Tiopa, alugara un cabalo para percorrer ó trote as 15 leguas que o separaban da Coruña- ó fío das 11 h o autobús aparcou nunha das entradas da praia da Langosteira.

Nesta fermosa praia fisterrá, localmente coñecida como praia da Serra, recalara a Hispaniola tras sufrir a noite anterior un violento trebón (narrado polo miúdo no cap. 6). Rematada a tempestade, seguindo unha luz no alto dun monte darían arribado a este areal. Ó día seguinte viron cara ó leste unha alta montaña de pedra de cor rosada (a Montaña Vermella: o monte Pindo) e as casas de pedra escura  dunha aldea situada cara ó oeste (Fisterra). Esta aldea estaba coroada por un monte rematado en dúas formas cónicas case idénticas que semellaban os peitos dunha muller deitada (“os espidos peitos da muller enfesta”, do poeta Alexandre Nerium). O guía leu tamén un poema da poeta fisterrá Mónica Góñez alusiva a esta formación natural; un poema que empeza deste xeito:

Puta libidinosa

que fa-lo morto eternamente;

berro de sal

que estoupa en terra sacra

mollada de luxuria (…)”

O profesor Antón G. Losada explicando a xeoloxía do Arco Fisterrán (foto XMª Lema)

O profesor Antón G. Losada explicando a xeoloxía do Arco Fisterrán (foto XMª Lema)

Un dos viaxeiros, o profesor Antón García Losada, explicou a formación do asombroso macizo do Pindo, da desembocadura en fervenza do río Xallas ó seu caróon e do tómbolo de Fisterra. Outra profesora, Xela Cid, completou a explicación falando da reivindicación do Parque Natural do Pindo, negado teimudamente pola Xunta de Galicia.

3ª parada: porto de Fisterra e castelo de San Carlos

Na novela, o armador da goleta –o squire (fidalgo) John Trelawney- o grumete Jim Hawkins e algúns mariñeiros foron en lancha ó porto de Fisterra para contratar uns operarios (carpinteiros, trinqueiros, calafates…) que os axudasen a reparar os estragos do temporal.

Recibiunos no peirao unha pequena formación militar ó cargo dos mostachudo sarxento, Antón do Campón (o Atrevido de Fisterra ou Muito Home), que estaba ó cargo do castelo de San Carlos, fortaleza para defender a vila dos ataques de frotas estranxeiras ou de piratas.

Cando o armador lle pregunta ó sarxento -nun portugués macarrónico (pois pensaba que estaba na costa portuguesa)- onde se atopaba, este respóndelle que estaban na Estrela Escura, nome produto dunha  tradución equivocada de finais do séc. XV do latinismo Finis Terrae por Stella Obscura. Despois aclararíaselle que era “Finisterra”.

O poeta Alexandre Nerium (guía do Museo da Pesca do castelo de San Carlos) nun momento da recitación (foto XMLS)

O poeta Alexandre Nerium (guía do Museo da Pesca do castelo de San Carlos) nun momento da recitación (foto XMLS)

O castelo de San Carlos garda no seu interior na actualidade o Museo da Pesca de Fisterra, do que é o guía Alexandre Nerium (pseudónimo literario de Manolo López, mariñeiro e poeta). Tras unha breve explicación introdutoria, Alexandre Nerium recitou varias poesías inspiradoras de varias pasaxes da novela, empezando co soneto “Tómbolo”, o dos “espidos peitos da muller enfesta” e mais “a nave de pedra de velames rafados polo vento”; continuou coas poesías alusivas ós barcos “que levan o crepúsculo gravado nas cadernas” (p. 410 da novela) e desvelou amén a poesía inspiradora da vella cántiga que madre Farruca –a ama de cría da fidalga dona Mariña- non foi quen de acabar (p. 380: “Dos teus ollos quero naufragar na fondura…”). Rematou co poema “Cabaleiro de mar”. Os viaxeiros premiaron con efusivos aplausos a intervención do poeta fisterrán.

4ª parada:  pista da punta da Buitra

Veu logo un longo tramo de 35 km polo interior da comarca fisterrá (a vella Terra de Nemancos) no que se foron explicando outros pormenores da novela. Neste tramo o profesor Xosé M. Penas Patiño falou da caza de baleas á que se dedicaron moitos portos desta costa. En embarcacións rudimentarias moitos mariñeiros expoñían constantemente a vida (moitos perdérona) nesta perigosa aventura. Ata non hai moito existía na punta de Caneliñas (Cee) unha factoría baleeira. Nesta costa consérvase moita toponimia alusiva ás baleas, e os lugares sinalados como atalaias eran puntos para vixiar a presenza destes mamíferos mariños.

A Hispaniola bordeou o cabo Touriñán para buscar a enfilación do Vilán (foto XMLS)

A Hispaniola bordeou o cabo Touriñán para buscar a enfilación do Vilán (foto XMLS)

Sobre as 12,50 h o guía recibimos a chamada de Isabel Freire, locutora do programa “Coñecer Galicia”, da Radio Galega. Neses dez minutos previos ás noticias da unha da tarde fíxose un resumo do percorrido xa feito e o que quedaba por facer. Naquel momento, precisamente, o autobús pasaba preto da Casa de Trillo, hoxe dedicada a turismo rural, que fora a casa natal do auténtico crego sabio, José Díaz Arosa, párroco de San Cibrán de Vilastose que vivira a finais do séc. XIX e no primeiro terzo do XX. O directivo do SEMESCOM e profesor Xan Fernández Carrera ampliou a información sobre este crego con sona de menciñeiro e adiviño. Na Casa e Trillo consérvase unha copia das Cartas forales del lugar de Santamarina, de 1558, con acoutacións á marxe do cura, nas que criticaba o réxime foral e ós abusos dos frades de Moraime.

O Crego Sabio da novela, aclararía o autor e guía, é o compendio doutros dous cregos máis, un deles o crego liberal e revolucionario Juan Antonio Posse (1766-1854), autor dunhas famosas memorias escritas contra 1834.

Pasamos polo lugar do Cuño –que conta con un dos coídos (praia de coios) máis grande e fermosos da costa- e axiña nos detivemos á entrada da pista forestal que remata na punta da Buitra.

Nas entrañas do monte Cachelmo atópase a furna de Buserán ou do Trabeiro, onde "escachan as ondas espalladas polo mar" (López Abente) [foto XMLS]

Nas entrañas do monte Cachelmo atópase a furna de Buserán ou do Trabeiro, onde “escachan as ondas espalladas polo mar” (López Abente) [foto XMLS]

Iniciamos así o percorrido cara á punta da Buitra, o primeiro percorrido a pé: unha pista forestal de terra doada de percorrer, pois é case toda cha e sen excesivas elevacións. Percorreuse exactamente 1,2 km (2.4 km contando coa volta), os precisos para ver desde este lugar unha paisaxe ben engaiolante:

En primeiro lugar, á esquerda, pódese apreciar o longo brazo do cabo Touriñán metido no océano, o punto máis occidental de Galicia e da España peninsular (hai pouco celebrouse un evento turístico denominado “Touriñán, Solpor de Europa”).

Cando rompeu amarras de Fisterra, a Hispaniola, tras virar na punta do cabo fisterrán, pasou preto do cabo Touriñán na procura do Vilán, o que mellor daba a enfilación das Illas Británicas.

A Arnela, onde rematou a aventura da Hispaniola na Costa do Solpor (foto XMLS)

A Arnela, onde rematou a aventura da Hispaniola na Costa do Solpor (foto XMLS)

De fronte, ó lonxe, albícase precisamente a inequívoca formación penedía do cabo Vilán, ó que hai que imaxinar sen a súa alta torre-faro, pois á altura de 1761, agás a Torre de Hércules da Coruña, a costa española estaba desprovista de faros (os primeiros datan de 1853).

Pero o principal motivo para achegarnos a este sitio era para ver de preto tres importantes escenarios da novela: o monte Cachelmo, a furna de Buxerán ou do Trabeiro e a praia da Arnela.

Os viaxeiros lectores tiveron que facer unha viaxe no tempo para imaxinar nestes escenarios ou na súa redonda os sucesos que se narran nos capítulos 51 (‘A meiga Melania’), 52 (‘Novexilde’), 53 (‘A eira das meigas’), 54 (‘A boca da serpe’), 55 (‘Un plan moi arriscado’); o desenlace final da novela ten a furna como escenario: capítulos do 64 ó 71 (este titulado ‘A maldición da furna’). Na Arnela terán lugar os episodios máis inesperados do remate (capítulos do 70 ó 74).

Arnela_costa_Do_solpor

Contemplando os escenarios da novela fronte ó Cachelmo, á furna e á Arnela (foto Xan Fernández)

De camiño cara ó xantar aclaróuselles ó viaxeiros o lugar aproximado de Vilasumisa, a vila fantasma, a vila maldita, a dos lombudos de tanto abaixar a cabeza, a que pola preguiza e submisión dos seus habitantes ós poderosos acabou por desaparecer baixo as areas da súa extensa praia, transformadas hoxe en voluminosas formacións dunares. O lugar onde estivo situada esta infausta vila desaparecida –esperemos que para sempre- da faz da terra era unha das sorpresas que se lles reservaba ós viaxeiros.

Volvendo da Buitra (foto XMLS)

Volvendo da Buitra (foto XMLS)

Pasando preto da igrexa de San Xián de Moraime falóuselles ós viaxeiros da importancia deste edificio –tanto desde o punto de vista histórico como do artístico- e tamén do caso curioso de que a imaxe do seu patrón, san Xián, do seu interior, apareza vestido coma un nobre do séc. XVIII. ¡Nin que se tomara o modelo das ricas vestiduras do squire Mr. Trelawney da Hispaniola!

A TARDE

Tras o xantar nun restaurante dos Muíños (Muxía), sobre as 4,15 h da tarde arrincou o autobús en dirección á Ponte do Porto. Fomos pola estrada litoral dos Muíños a Cereixo (Vimianzo) polos lugares de Merexo e Leis; arredor duns 13 km. Trátase dunha estrada que vai bordeando a ría de Camariñas e ollando constantemente, polo tanto, fermosas paisaxes mariñas. Un dos lugares máis paradisíacos é a praia do Lago, onde desemboca un regato formando unha pequena lagoa litoral.

Vista parcial do xantar nos Muíños (Muxía) [foto XMLS]

Vista parcial do xantar nos Muíños (Muxía) [foto XMLS]

 Atravesamos o río do Porto pola vella ponte que deu nome á vila camariñá da Ponte do Porto. Nesta ponte tivo lugar un divertivo episodio que se narra no cap. 49 (‘O milagre de san Roque’), motivado pola particular iconografía de san Roque, e tamén porque nunha das entradas da ponte houbera unha ermida dedicada ó santo avogoso contra a peste. A principios do séc. XX destruíuse esta ermida e construíse no seu lugar a igrexa parroquial porteña, desafortunado exemplo de feísmo arquitectónico (localmente chámanlle “a igrexa do silabario”).

6ª parada: Alto das Campeleiras-Santa Mariña

Continuamos pola estrada da Ponte do Porto a Camelle. Despois do cemiterio desta localidade collemos á esquerda o ramal en dirección a Santa Mariña. Chegamos ó Alto das Campeleiras (citado na novela) arredor das 5 da tarde. Desde este punto, situado xunto ó cemiterio de Santa Mariña, iniciamos o segundo percorrido a pé, primeiro por un camiño forestal en bastante bo estado e logo, na parte final, por un camiño de monte moi irregular. Uns 2,2 km na ida (4,4 km entre ida e volta).

O "atallo" cara á duna do monte Branco (foto XMLS)

O “atallo” cara á duna do monte Branco (foto XMLS)

A anécdota da excursión estivo en que, cando chegados ós 2 km se albiscaba á dereita a area da gran duna-cráter do monte Branco (a uns 100 m de altitude), algúns dos viaxeiros máis adiantados viron un carreiro de monte e deron en dicir que era un atallo para chegar a ela. Os organizadores sabiamos que había un camiño uns 100 m máis adiante, pero uns polos outros acabamos por deixarnos levar porque tamén nos parecía un atallo. Resultado: fomos todos atrás da “avanzadilla” e o “atallo” resultou ser un tortuoso e revirado carreiro estreito entre toxos de certa altura. Tantas eran as ansias de chegar ó “paraíso” natural que case todos demos pasado por entre as agresivas toxeiras, con non poucas dificultades. “Todo paraíso ten o seu camiño esgrevio para percorrer antes”, dixemos para mellor dourar a píldora. Esta inesperada “ruta dos toxos” deu pé para falar da Côte des Ajones (‘Costa dos Toxos’), ruta turística que constitúe, xunto coa Côte du Granite Rosé (‘Costa do Granito Rosado’) un dos atractivos turísticos do norte da Bretaña francesa; o seu emblema é a chorima.

A inesperada "ruta dos toxos" da Serra das Penas Rubias (foto Xan Fdez.)

A inesperada “ruta dos toxos” da Serra das Penas Rubias (foto Xan Fdez.)

Desde a parte alta da duna cóncava do monte Branco contémplase unha das mellores paisaxes de toda esta costa. Nel situáronse varios escenarios naturais da novela. Non podía ser menos: mirando cara ó norte, á nosa dereita: as enseadas do Colludo e das Cabanas de Santa Mariña seperadas pola estreita restinga do Capelo (os Coídos Xemelgos da novela: as enseadas do Porto Valente -onde estivera ancorada a Hispaniola vixiada polo bergantín pirata An Ankou– e das Lobeiras –onde se atopaba o outro navío pirata: o El Trueno).

"Un inmenso areal sen mar a 200 pés sobre o nivel do mar" (p. 277 da novela) (foto XMLS)

“Un inmenso areal sen mar a 200 pés sobre o nivel do mar” (p. 277 da novela) (foto XMLS)

Mirando cara ó oeste contémplase a extensa e fermosa praia do Trece (localmente coñecida como o Cusiñaduiro). Se queremos baixar rapidamente cara a ela teriamos que facer como o Chavián e Jim: baixar pola Area Escorredía, coma se fose un moderno tobogán. Jim baixara con moito medo e forzado –e de que maneira- polo seu amigo (cap. 34).

Os penedos rosados deste paradisíaco lugar inspiraron a Serra das penas Rubias (Serra da Pena Forcada, na realidade), que forma parte das formacións de penedos de formas diversas que bordean esta costa e se erguen cara ó ceo como poutas de animais salvaxes. Esta serra remata no mar co Penal do Veo, fermoso penedo cónico.

area escorredia

A ‘Area Escorredía’ do cap. 34 (foto XMLS)

O profesor Antón G. Losada volveu dar unhas explicacións científicas sobre a formación destas estruturas pétreas e o fotógrafo Xurxo Lobato realizou non poucas tomas, incluso primeiros planos dalgúns dos viaxeiros.

Cando volvemos onda o autobús xa case eran as 7 da tarde. Un pouco máis adiante baixamos a pé pola desviación que leva ó lugar de Santa Mariña e ó seu porto e, desde o alto, albiscamos ó fondo as dúas enseadas xemelgas como as deberon contemplar o Chavián e Jim desde o alto da Pedra Vixía, o gran penedo da Costa do Cairo (cap. 33).

Con Santa Mariña, a súa igrexiña románica e os Coídos Xemelgos ó lonxe evocáronse outros momentos importantes da novela.

O Penal do Veo, tamén citado na novela (foto XMLS)

O Penal do Veo, tamén citado na novela (foto XMLS)

COSTADAMORTE 17.10.2015 ©xurxo lobato 144

Ser fotografado por un profesional da fotografía coa praia do Trece ó fondo, presta (foto Xurxo Lobato)

COSTA DA MORTE XAN FERNANDEZ CARRERA

Xan Fernández tamén foi fotografado por Xurxo Lobato

O grupo tamén foi fotografado por Xurxo Lobato neste fermoso lugar que tanto protagonismo tivo na novela

O grupo tamén foi fotografado por Xurxo Lobato neste fermoso lugar que tanto protagonismo tivo na novela

7ª parada: Camelle

Desandamos parte do andado e dirixímonos cara á vila de Camelle, para dar remate á nosa singradura. Alí introducímonos entre as minúsculas leiras da beiramar para ollar os elevados valados que as protexen (ou protexían, pois a maior parte están a monte, sen cultivar). Estes valos feitos de croios arredondados foron fonte de inspiración para o Valado do Vento da península da Pedrosa, obra mestra de Alfred, o náufrago inglés, o paí do Chavián. Alfred tiña na novela un don especial: que construía altos valos esburatados coma cenefas de encaixe nos lugares máis altos e batidos polo vento, pero este non llos tiraba, quizais porque el sabía escoitar o susurro do vento e levaba as pedras ó oído para escoitalas tamén e colocalas no lugar que elas desexaban. O seu fillo Chavián desexaba saber se tamén herdara ese don paterno.

Moitos lectores pensaban que o personaxe do náufrago inglés está tomado de Manfred Gnädinger, Man, o alemán de Camelle, que finara de pena o Día dos Inocentes do ano 2002 ó ver o seu museo invadido polo fuel, a galipota, do petroleiro Prestige.

O autor aclarou que hai cousas de Man neste náufrafo inglés, sen dúbida, pero a principal fonte de inspiración para o home que falaba coas pedras do cap. 43 fora un personaxe dunha lenda bretoa, aínda que na propia Galicia sempre houbo tamén homes con este don; un dos viaxeiros lembrou que seu pai, canteiro, sempre dicía que non había pedra mala para construír: todas son aproveitables; só había que saber atoparlles o asentamento axeitado. Non se pode negar que, na parte correspondente ós derradeiros anos de vida daquel náufrago desmemoriado, a figura de Man está presente, pero no do home que se entendía co vento e coas pedras xa non.

X.Mª Lema e Xurxo Lobato (foto Xan Fdez.)

X.Mª Lema e Xurxo Lobato (foto Xan Fdez.)

O autor recordou tamén a anécdota dunha lectora de Camelle, membro do Club de Lectores Arao da Ponte do Porto, que pensaba que ela ben podería ser descendente do náufrago inglés da novela. ¿Como non ía ser así se a súa casa era “a casa do Ingrés” e a súa familia era “a do Ingrés”?. Si non è vero, è ben trovato: non hai dúbida de que Carmen de Lelucho –así se chama a lectora- descende dalgún náufrago inglés, fose quen fose.

Houbo unha visita rápida ó Museo do Alemán, o situado ó aire libre ó lado dun espigón do porto, e todos os viaxeiros lamentaron o estado de abandono en que se atopan as súas esculturas o aire libre formadas por pedras arredondadas polo mar, ósos de animais, vértebras de cetáceos… O seu estreito habitáculo está xa practicamente en ruínas sen que ningún organismo oficial se moleste en reconstruílo.

Demos por rematada a primeira excursión da Ruta Costa do Solpor cunha foto de familia a un e a outro lado da escultura coa súa efixie situada diante do museo a el dedicado, o da Fundación Man, onde se conservan todos os seus pequenos cadernos coas súas notas e cos debuxos que obrigaba a facer ós visitantes ó seu museo, entre outros obxectos persoais.

Foi unha sentida homenaxe a este alemán que deixara polos anos 60 a pracidez das augas do lago de Constanza da súa Alemaña natal polo mar bravo do porto camellán. Escolleu unha vida de anacoreta e transformouse no artista das crebas mariñas. Coa súa morte transformouse nun mito, e tamén a súa obra.

O viaxeiro Xurxo Lobato tamén nos fotografou en Camelle co gallo de lle render a Man unha sinxela homenaxe, ó remate da primeira excursión da Ruta Costa do Solpor.

O viaxeiro Xurxo Lobato tamén nos fotografou en Camelle co gallo de lle render a Man unha sinxela homenaxe, ó remate da primeira excursión da Ruta Costa do Solpor.

(A Ruta Costa do Solpor ó completo pode verse no web da AELG)

costa do solpor

Primeira excursión "Costa do Solpor" (17/10/2015)

O Seminario de Estudos Comarcais da Costa da Morte (SEMESCOM), en colaboración coa Asociación de Escritores en Lingua Galega (AELG), organiza a primeira excursión en autobús (e, en parte, a pé) da Ruta Costa do Solpor para o sábado 17 de outubro de 2015.

Trátase dunha ruta  turístico-literaria de un día (mañá e tarde) que percorre os escenarios naturais da novela Costa do Solpor (Finalista Premio Xerais de Novela 2011 e Premio da Crítica Galicia 2014 de Creación Literaria) de Xosé Mª Lema, escenarios na súa maior parte de grande interese paisaxístico.

Escenarios da "Costa do Solpor"

Escenarios da “Costa do Solpor”

A excursión permitirá identificar a maior parte dos lugares do mapa da páx. 636 da novela: o pazo de Boallo; a Casa do Camiño; no litoral fisterrán, a visión dos “espidos peitos da muller enfesta” e da “montaña Vermella”, o porto de Fisterra e a fortaleza de San Carlos; a casa natal do Crego Sabio; litoral muxián: praia da Arnela, monte Cachelmo e a furna da Buserana; Vilasumisa, a vila maldita; litoral camariñán: cabo Vilán, a “Area Escorredía”, o Penal do Veo e a Serra das Penas Rubias; Valverde; os Coídos Xemelgos; os valados litorais etc.

O percorrido será na súa maior parte en autobús, con algúns tramos a pé (2,2 km en total na área da punta da Buitra e un total de 1,5 km na área praia do Trece-Santa Mariña). Polo tanto, convén levar calzado axeitado.

Ruta Costa do Solpor

Mapa de Galicia. Escala 1:250.000; Edicións do Cumio 2014

O guieiro será o propio autor da novela, e contaremos coa colaboración especial do poeta fisterrán Alexandre Nerium, que recitará algunhas poesías súas que inspiraron algúns momentos importantes da obra.

A ruta completa atópase no web da AELG: www.aelg.gal (Ruta Costa do Solpor:

http://www.aelg.org/Centrodoc/GetParatextById.do?id=paratext7894). Quen o desexe pode levala impresa, pero advírtese que o seu contido está pensado para varios días e non só para un, e que nela hai tramos longos que só se poden percorrer a pé.

Saída de Vimianzo (Praza do Concello) ás 10 da mañá do 17 de outubro.

Xantar no Restaurante O Pinar (Os Muños-Muxía), ás 14,30 horas.

De volta en Vimianzo: sobre as 8 da tarde.

Prezo por persoa: 25 € (inclúe xantar e autobús).

Aínda quedan prazas dispoñibles. Anotarse antes do día 10 de outubro.

Contáctese con semescom.info@gmail.com.

O SEMESCOM estará no I Encontro Patrimonio Cultural e Acción Social

O Consello da Cultura Galega organizou para este venres 25 de setembro o I Encontro Patrimonio Cultural e Acción Social no que dez entidades de carácter local/comarcal que teñan desenvolvido unha traxectoria de documentación/protección/valorización do patrimonio cultural. O Seminario de Estudos Comarcais da Costa da Morte foi convidado pola comisión organizadora (Manuel Gago, Iago Seara e Marcial Gondar). O presidente da organización, Xosé María Lema, representará a asociación e expoñerá a súa actividade e os desafíos para o futuro.

O número de organizacións chamadas é limitado, para que todas poidan ter voz e intercambiar experiencias. O encontro será este venres en Santiago de Compostela.

logo ccg

cruz de baixar

Un novo libro sobre os cruceiros da Costa da Morte

Cruceiros sobranceiros costa da morte SEMESCOM IIDespois da primeira parte na que se percorreron as comarcas de Bergantiños occidental e Terra de Soneira, chega o momento da prometida segunda parte: Os cruceiros máis sobranceiros da Costa da Morte. Deste xeito nestes dous volumes o Seminario de Estudos Comarcais realiza un fondo traballo de análise dos cruceiros máis destacados da Costa da Morte.

Nesta segunda parte, encomendada ao historiador Manuel Vilar, o estudo céntrase na comarca de Fisterra e os concellos de Mazaricos e Carnota. Un territorio extenso no que nos podemos atopar un cruceiro cada 2,5 km. “Non era a nosa intención facer unha catalogación exhaustiva, que algún día haberá que facer para ter un maior coñecemento destes bens culturais, senón realizar un percorrido pola nosa terra seguindo os camiños dos cruceiros. A idea subxacente: achegármonos a unha paisaxe cultural que está cambiando a pasos axigantados” di Manuel Vilar na obra.

O concello de Fisterra, pola súa historia, é a que conserva os cruceiros máis antigos e destacados (Santa María das Areas ou a Cruz de Baixar), pero tamén hai bos exemplos en Muxía (Vuiturón, Quintáns, Coucieiro ou O Castro), Dumbría (Fonte Santa, Marco do Couto, cruceiro de Cándido en Berdeogas e da Grixa en Dumbría), Carnota (Nóutigos) ou en Mazaricos (Suevos, Beba, Colúns). Deste percorrido, o autor conclúe varias curiosidades como que en todas as parroquias hai cruceiros, aínda que só haxa un (caso de Nemiña ou Frixe). A que gaña en cantidade é San Mamede de Carnota, seguida de San Martiño de Ozón e Santa María de Fisterra.

Se queredes coñecer máis sobre os cruceiros do sur da Costa da Morte, deberedes achegarvos este mércores 12 á Feira do Libro de Cee ás 13.15h, presentación na que estará o autor Manuel Vilar Álvarez.

libros muxia semescom

A biblioteca de Muxía xa conta con toda a nosa bibliografía

Despois do pedido de Viki Rivadulla, a técnica de cultura do concello de Muxía, para que a Biblioteca puidese contar con todas as obras editadas polo Seminario de Estudos Comarcais da Costa da Morte, non puidemos por suposto dicir que non. Ademais, con sorpresa incluída, xa que está recén publicada a última: Os cruceiros máis sobranceiros da Costa da Morte II do muxián Manuel Vilar. Despois da primeira parte, esta obra achégase a coñecer as cruces do sur: comarca de Fisterra, Mazaricos e Carnota.

entrega libros semescom

Xosé María Lema Suárez e Xan Fernández Carrera puideron facer a entrega nas mans do alcalde de Muxía, Félix Porto. Así queda ben completa o espazo da biblioteca que está reservado a publicacións sobre Muxía e a Costa da Morte en xeral. Unha biblioteca á que lle hai que agradecer, por certo, o seu labor reivindicativo ao dedicarlle mes a mes un espazo propio a unha muller destacada.

libros muxia semescom

"Vida para o río, que é vida para nós" e outros artigos de Moncho Gándara

Artigos de Moncho Gándara, membro do SEMESCOM, publicados nestes pasados meses en La Voz de Galicia.

Vida para o río, que é vida para nós (04DEC2014)

Calquera que consulte as fotos aéreas de 1956 do Val de Vimianzo terá a oportunidade de contemplar como era a súa paisaxe agraria daquela, antes da concentración parcelaria, e mesmo de apreciar o pequeno río de Vilar coa súa vexetación de ribeira, serpenteando en solitario -aínda non chegaran as construcións, nin os vertidos ao seu carón- e desprazándose maina e sinuosamente, coma se en cada unha das súas reviravoltas tentase retardar a entrega das súas augas ao xa próximo río Grande.

Pola década dos 70, coa concentración xa rematada, a paisaxe agraria do Val experimentou unha sensible transformación, e o mesmo río de Vilar, seica por necesidades do «progreso», fora sometido anos atrás a unha «operación cirúrxica»: sufrira unha importante redución en lonxitude, e instaláraselle unha canle artificial rectilínea de máis de 500 metros, onde o formigón despoxou das súas marxes á vexetación.

Na época de enchentas invernais, cando o río reborda, está a exercer a súa protesta por esa canle artificial de capacidade insuficiente. Manolo Rivas lémbranos unha desas cheas nun dos seus poemas, o que conta a inundación do taller do pintor Antón Mouzo, ubicado daquela a carón da ponte de Vilar.: o río Pequeno saíu da toponimia, / rebordou canles e ribazos / volveu a brañas e xunqueiras, / ás lagoas desecadas, / á memoria espoliada da auga. / A chea entrou no estudio do pintor / á procura das paisaxes, / de toda aquela materia esperta, / soñadora. / Antón loitou contra o naufraxio, / salvou os cadros do afundimento. / E logo curounos un a un. / Os afogados, os enlamados, os fanados. / O seu estudio era un hospital de campaña.

O río de Vilar, como lles pasou a outros, non foi un río ben tratado. As agresións e o abandono que ten sufrido fan moi difícil que se reconcilie connosco, pero de tódolos xeitos hai que tentalo. Que moi pertiño del se teña case rematada a rehabilitación integral do muíño da Agra é algo que, sen dúbida, o fixo sorrir. Como tamén o fará sorrir o comezo das primeiras fases do tan desexado paseo fluvial de Vimianzo. Vida para o río!… que é vida para nós !!!

Grazas Isabel, grazas Manolo (04SET2014)

Tiven a sorte de coñecer persoalmente a Isabel López e a Manolo Rivas cando establecían o seu fogar en Urroa (Vimianzo). Xente acolledora, afable, cultivadores da autoestima no propio, nas nosas cousas, na nosa xente. Un veciño e unha veciña que calquera de nós tería a gala vivir no seu carón. Lémbrome hoxe daquelas publicacións escolares do instituto Terra de Soneira, que nos descubrían fermosas rutas de sendeirismo feitas polo monte Faro, Castrobuxán, Camariñas, penedos de Pasarela e Traba… rutas que Isabel participaba e impulsaba. Veciños da Costa da Morte e visitantes de moi diferentes países atoparon nas reportaxes periodísticas de Manolo Rivas e na súa obra narrativa e poética novas dimensións da nosa realidade, da nosa paisaxe, do noso ser…

Grazas, Manolo e Isa, por exercer de embaixadores de Vimianzo, Soneira e da Costa da Morte polo mundo adiante, e hoxe tamén, pola vosa sementeira de libros que facedes nesta agra aberta que é a nosa biblioteca municipal. O froito foi e será proveitoso. Parabéns para todos e a todas.

A nosa festa emblemática (28XUÑ2014)

No campo de Trasariz, aquel venres 5 de xullo de 1996, na Primeira Noite Folk, o que comezou como un acto espontáneo de protesta e rebeldía fronte aos poderes establecidos -entre outras cousas, non lles autorizaran a celebración do festival no castelo- rematou converténdose, edición tras edición, e xa van cara a 19, na nosa festa máis emblemática. Que o Asalto ao Castelo de Vimianzo sexa un clásico na Costa da Morte e un referente no país, que acadase a categoría e a relevancia que acadou, descansa en tres piares. O primeiro, o intenso traballo creativo da mocidade. As asociacións xuvenís Axvalso, nas 14 primeiras edicións, e Cherinkas, nestas 5 últimas, son os auténticos motores que levaron, e levan, o peso organizativo do acontecemento. O segundo: a participación dos veciños e veciñas -vellos, mozos, nenos- e visitantes que dun xeito crecente ano a ano remataron converténdose nos protagonistas irmandiños e irmandiñas, mesmo na indumentaria, do día grande e das numerosas actividades paralelas. A Irmandade Parroquial da presente edición continúa o círculo expansivo coa participación dos veciños das parroquias nos actos do Asalto. E o terceiro piar está na aposta da institución municipal que, nestes últimos anos veu prestando, sen reservas, apoio económico, loxístico e mesmo compartindo reto organizativo na presente edición.

Non resulta casual a consolidación, mellora e multiplicación das actividades paralelas da festa unha semana antes, no día grande e mesmo no postasalto. Sen esquecer, de próxima execución, o proxecto de remodelación e humanización do Campo do Lavadoiro, ubicación da celebración central do Asalto nas últimas dez edicións, e que suporá tamén satisfacer a necesidade de máis espazo -anteriormente celebráranse no campo de Trasariz as 4 primeiras, e, véndose obrigados a facelo, no campo da familia do Pico, as 5 seguintes-.

…Pero non sempre foi doado este xa longo camiño percorrido de celebracións. A pouco que consultemos as hemerotecas dos medios de comunicación atopamos constancia dos tempos nos que os organizadores expresaban o escaso apoio económico e loxístico das institucións daquela, descansando a financiación do Asalto, case en exclusiva, do recadado na cantina e mesmo do cobro de entradas nalgunhas edicións… e o que ten resultado máis doloroso, cando deixan patente a súa condena polas campañas públicas e privadas de desprestixio e menosprezo ás que estivo sometida a propia festa, feitas tamén desde a institución municipal daquel entón. «Resiste Soneira», aparecía escrito na pancarta final que penduraba da Torre da Homenaxe tras as revoltas. Sen lugar a dúbidas, eran tempos de resistencia… de avanzar? e abofé que o lograron.

Teatro, música, gastronomía, artesanía…

E polos canos desa fonte que está a ser o Asalto foron manando dun xeito creativo e expansivo a festa do teatro, da música, da gastronomía, da artesanía, da cultura, a festa da rebeldía, da liberdade… e moito máis. O eixo central e simbólico da nosa festa é a recreación teatral das revoltas irmandiñas do século XV contra o poder abusivo dos nobres. Son recreacións feitas dun xeito libre, lúdico-festivo, mesmo en clave de humor, e nas que se ofrecen un amplo abano de personaxes e situacións que simbolizan dalgún xeito inxustizas e problemas do mundo actual. Nestas representacións búscase sempre a total implicación do espectador, que remata converténdose nun irmandiño ou irmandiña máis. Cada edición tivo, e ten, a súa escenificación propia e singular, abordando cada vez novos recursos e retos técnicos de luz, de son…. Ao longo destes 19 anos, levaron a dirección escénica e os cásting Vicente de Souza, nas 8 primeiras; Minke Lap e Mª Xesús Queiro, nas 6 seguintes; Guillermo Méndez, nas 4 últimas; e na presente edición, Toño Casais.

A música envolve e ambienta toda a festa e ten a súa expresión principal no concerto do día grande. Se ben, nas primeiras edicións celebradas no campo de Trasariz, A Noite Folk, predominou a música celta, en edicións posteriores houbo unha apertura a músicas étnicas ou de raíz doutros mundos como Alberto Bundi e a Turma angolo-galaica, Batuko Tabanka, Uz, Macfecck, Mercado Negro ou Golem System… Nos últimos Asaltos foron tamén tempos de Berrogüeto, Budiño, Luar na Lubre, e mesmo no presente cartel, de Susana Seivane, Kepa Junkera…

Dende o 1º Asalto, a gastronomía estivo intimamente ligada á festa. O touciño entrefebrado foi agasallo clásico en tódalas edicións. Pero o salto cualitativo neste aspecto foron Os Pinchos Irmandiños. A súa 1ª edición foi no 2008, na que participaron 5 establecementos. Hoxe, imos pola sétima, con preto da vintena de establecementos hostaleiros participantes, decididos e dispostos a avanzar nunha oferta de calidade e con novos retos que engadir a ofertas tan innovadoras que xa levan feito coma foron os dos menús castrexos e medievais. Os Pinchos Irmandiños, e a mesma concorrida velada da Cea Medieval, ademais de ofertas gastronómicas de nivel, son tamén factores singulares de ambientación e dinamización que nos axudan a recrear atmosferas de medievo.

Velaquí a nosa festa, a que demostra que o noso patrimonio histórico, aproveitado con intelixencia e creatividade, pode ser un factor de desenvolvemento económico, e un espazo de encontro que nos fai gozar e medrar como sociedade e como pobo? Orgullosos do noso. E xa que logo? Luuumeee!, e longa vida ao Asalto!

A dimensión do salto de Salto (23ABR2014)

A comezos da década dos 80, cando chegaba a Vimianzo para traballar de mestre, Salto asomaba xa coma unha parroquia punteira no sector agrogandeiro, fundamentalmente na produción leiteira. Houbo, polo menos, tres factores que contribuíron dun xeito moi importante a ese avance: a decisión veciñal de facer a concentración parcelaria (a segunda da provincia, principiando os anos 60), que transformou profundamente a estrutura da propiedade; o traballo asociativo entre os propios gandeiros e, sobre todo, o seu esforzo individual que logrou levar adiante un bo número de explotacións.

Polo ano 2000 nacía Neira Marcos, a asociación cultural da parroquia que, durante estes case 15 anos, vén desenvolvendo un intenso e variado traballo tanto no eido cultural coma no formativo e no lecer. E dentro das súas actividades está tamén a edición de tres publicacións, polo de agora, que teñen como denominador común a recuperación da memoria histórica parroquial. Dous libros,Salto: feitos, lendas e outras curiosidades e Salto na lembranza, e por último, o deuvedé Dona Carmen Neira Marcos, mestra de todo e para todos.

"O Parque Megalítico, no caixón"

parque megalitico

Parabéns Jorge Mira!

Jorge Mira Pérez, membro do Seminario de Estudos Comarcais da Costa da Morte, vén de recibir o Premio Lois Peña Novo, que concede a fundación do mesmo nome, como recoñecemento dos esforzos a prol da lingua galega de persoas ou entidades relacionadas coas Administracións públicas.

Así o conta o presidente do SEMESCOM, que estivo presente no acto de entrega:

“O día 27 de xuño asistimos á entrega dos Premios Peña Novo, como outros anos, un acto organizado pola Asociación de Funcionarios pola Normalización lingüística, que preside Xosé González. Ademais da maxistrada do xulgado nº 3 de Lugo, Dalila Dopazo (que fixo un duro discurso contra a política lingüística da Xunta de Galicia e, en concreto, contra o chamado Decreto de Plurilingüismo no Ensino, de 2010, que cualificou de regresivo para a normalización da lingua) e do Colexio Oficial de Traballadoras e Traballadores Sociais de Galicia, premiábase con toda xustiza a Jorge Mira, amigo e paisano meu -natural de Baio, na Terra de Soneira-, sobre todo polo uso constante que vén facendo da lingua galega no eido da Ciencia -eido vetado polo citado Decreto de Plurilingüismo da Xunta- e en todas as súas múltiples actividades divulgativas, maiormente no programa ConCiencia do Consorcio de Compostela que anualmente trae a Santiago premios Nobel e outras figuras internacionais da ciencia.”

O DISCURSO, TRAS A RECEPCIÓN DO PREMIO
“Autoridades, compañeiras premiadas, donas e cabaleiros: Cando a secretaria do xurado, Dna. Carme Vaquero, me comunicou a concesión deste premio, o primeiro que fixen foi situalo en tres coordenadas:
1. A cantidade de edicións que leva, ¡20 anos!, 20 anos nos que acumulou un palmarés no que brillan os nomes de persoas moi destacadas, ás que hoxe se suman Dalila Dopazo Blanco e o Colexio Oficial de Traballadoras e Traballadores Sociais de Galicia, aos que felicito. Xa se sabe: o prestixio dun premio é proporcional ao dos seus premiados.

2. Os alicerces que o sosteñen: a memoria de Lois Peña Novo -un funcionario que intentou reforza-la presenza do galego no país-, unha fundación que, co seu nome, honra a súa memoria e intenta que o noso idioma se consolide nas administracións públicas, na vida institucional de Galicia e na sociedade en xeral…
… Pero todos sabemos que entre os alicerces deste tipo de iniciativas adoita haber persoas concretas, coma Don Xosé González, encarnación de constancia e xenerosidade para manter todo isto tanto tempo. Quero aproveitar este momento, Pepe de Redondela, para agradecerche todo o esforzo e desvelos que a bo seguro terás pasado ao longo de todo este tempo. Ti serías o máis egrexio dos gañadores do Premio Peña Novo… se te puidesen presentar. Quero tamén render tributo a Carme Vaquero, que aínda que insiste en nega-los seus evidentes méritos, polo que puiden averiguar tenos, e moitos.

3. E a terceira… Dixen antes que o poderío do premio se ve no seu palmarés, pero fíxense no xurado: nada máis e nada menos que un ex-reitor, dous destacados escritores, un coñecido etnógrafo e unha persoa con mando en praza no eido da normalización lingüística.
Grazas a todos eles por nos daren o privilexio de gozar deste momento tan grato, e tamén ás persoas que presentaron as nosas candidaturas, porque posiblemente elas percorreron gran parte do camiño.

Jorge Mira en Soutomaior (26-6-14)

Abofé que a redacción da acta di cousas ben bonitas de nós. Eu só direi que son un veciño da vila de Baio, na Costa da Morte, unha zona con bastante predominio dos monolingües en galego. Na miña nenez pensaba que toda Galicia sería igual, pero pronto puiden comprobar que non era así. Sobre todo agora, cando a miña traxectoria investigadora me levou a estudar, dende unha perspectiva físico-matemática, como funciona a elección de idioma nun país con dúas opcións, como nos ocorre aquí co galego e o castelán.

No ano 2004 tiven unha idea feliz para estudar ese problema, e dela saíron unhas ecuacións que reproducen dun xeito sorprendente como cambiou ao longo da historia o número de falantes de galego e castelán, un traballo no que me axudaron investigadores intelixentes cos que é unha honra traballar e aos que dou as grazas. Esta visión do problema, que supón a análise do conflito lingüístico dende un paradigma científico distinto aos anteriores, deu como resultado conclusións que apoian as dalgúns investigadores do eido das humanidades, pero tamén permitiu estimar certas ideas dun xeito cuantitativo, con números concretos:

a) a primeira, que o prestixio da lingua galega, percibido polos propios galegos, é inferior a da lingua castelá: é dicir, a día de hoxe, nun promedio sobre o global da cidadanía de Galicia, a xente outorga maiores posibilidades de ascenso social e económico ao castelán. Por poñelo graficamente, nun hipotético reparto dun pastel de prestixio, o 45% levaríao o galego e o 55% o castelán. Ao mellor isto pode resultarlles sorprendente, pero pensen que o cálculo abrangue ás 2800000 persoas censadas coma galegas, e entre elas hai sensibilidades de todotipo.
b) a segunda idea, derivada da anterior, é que este modelo matemático tamén permite facer estimacións de como será o noso futuro lingüístico e esa estimación parece descartar a hipótese da morte da lingua a medio prazo– sempre coa lóxica cautela.

O sexa, que o galego non desaparecerá. Pero que ninguén dubide que está sometido a ameaza constante.
Correspóndenos a todos contribuír a sostelo, dende accións exemplares como as desenvolvidas pola Fundación Peña Novo ou a alianza galeguizargalicia, ata ao traballo da administración e, sobre todo, coas achegas individuais de cada un de nós no noso espazo de influencia, no que cada un teremos o noso enfoque.
O meu foise modulando tras varios anos de exposición pública nos medios de comunicación. De partida, o sentido común xa me indicou que ás veces non é bo actuar ás bravas, porque ese vello principio de que cada acción xera unha reacción non goberna só a física, senón tamén as vontades humanas.

Intento tende-la man para gañar novos espazos de falantes, que é posible. Voulles poñer dous exemplos moi recentes: o día que se fixo público este galardón entroume polo correo electrónico da USC a seguinte mensaxe dunha señora que non coñezo: “Muchas felicidades, es sin duda un merecido premio; de hecho soy un ejemplo de cómo consigues que se lea ciencia en gallego”. A semana anterior, impartindo unha charla na Coruña, ante un auditorio que, digamos, respondía ao patrón lingüístico estándar desa cidade, unha señora acercóuseme e dixome: “a mí estas conferencias donde se habla gallego nunca me gustaron, pero hoy me hiciste cambiar de opinión”.

Ben, logo, xa se sabe, o graneiro faise grao a grao e cunha estratexia variable. Nos últimos tempos comprobo sorprendido como nenos pequenos con pais absolutamente monolingües en galego acaban arrancando a falar en castelán, e descubro preocupado que a culpa é de Pocoyó e dunha porca chamada Peppa Pig que saen na canle infantil de TVE. Nestas casuísticas é onde se mide a fortaleza de cada lingua. Para compensa-la influencia desa porca, que non ten ningunha culpa, quizais habería que pensar en darlle de comer a aquel porco bravo do Xabarín Club da TVG, que tanto fixo pola normalización do galego. Se o Xabarín fose de verdade, igual tería sido un bo candidato ao premio Peña Novo no seu momento.

Non perdamos de vista os novos mundos da Internet. Nas estatísticas de uso na rede, as linguas máis relevantes son o inglés (56%), alemán, ruso, xaponés, castelán (4.7%), francés, chinés e portugués (no oitavo posto co 2.3%). O galego, cun 0.008% está no posto 48, detrás do albanés e o mongol e diante do saami (falado do norte de Escandinavia).

Haiche moita leira por sachar neste eido, pero o traballo compensa, porque adoita dar bo froito. Como exemplo cóntolles que cando puxemos en marcha o programa Cifras e Letras na TVG hai 8 anos e medio, o programa case se nos veu abaixo pola falla de bases de datos informatizadas de palabras (cuxos ocos o noso programa axudou a completar). Afortunadamente, ese problema a día de hoxe xa non tería sido tal, grazas ao titánico esforzo desenvolvido pola Real Academia Galega.

Por certo, nese programa atopei o espazo óptimo para fabricar un personaxe que dese renda solta á miña teima pola conquista de certos mínimos de corrección gramatical, establecendo unha dinámica de corrección dentro do programa en vivo, meténdonos uns cos outros para corrixírmonos mutuamente (o único caso na grella da TVG, que eu saiba): e é que cada un ten as súas manías e a min dóenme os oídos cada vez que escoito tempos compostos (eses “había feito”, “había dito” – que non existen en galego) ou cada vez que escoito o pronome átono colocado diante do verbo (cousas como “eu che digo que vai chover”, en vez de “eu dígoche que vai chover”, ou “se supón que…” en vez de “supónse que…”); ollo, sempre e cando a frase non sexa subordinada ou de negación.

Non creo que facer isto sexa ser un “repugnante”, como se di na miña terra: trátase dun proceso colectivo, no que todos damos e recibimos, para practicarmos entre todos un galego mellor, que diso se trata. Agora que estou vendo a Xosé María Lema Suárez, lembro un día que dixen “é convinte facer isto”, e el acercouse para corrixirme coa seguinte receita: “nin convinte nin con trinta, en galego dise conveniente”. Agradézoche moito o detalle, Xosé María, porque dende aquela ese é un erro menos que cometo.

Miña nai sempre me avisou que a elegancia e a estética dunha persoa non van só na roupa que viste, senón tamén na riqueza e uso do idioma que lle é propio, e desa elegancia a lingua galega vai sobrada.
Como dicía Cunqueiro, debemos querer que a fala galega dure e continúe, porque a duración da fala é a única posibilidade de que nós duremos como pobo. Todos queremos que ao lado da patria que son a terra e os mortos, haxa estoutra patria que é a fala nosa.
Aínda que non cheguemos ao nivel de Cunqueiro, sempre podemos aspirar a seguilo cada un dentro das nosas posibilidades, de xeito que, se de nós algún día, despois de mortos, se quixese facer un eloxio, e estivésemos dando herba na terra nosa, podería dicir a nosa lápida:

“Eiquí xaz alguén que co seu falar fixo que Galicia durase mil primaveras máis”.
Moitas grazas.”
Jorge Mira Pérez

xornadas_patrimonio_rural_pontevedra

O SEMESCOM nas III Xornadas do Patrimonio Rural

Crónica da participación nas III Xornadas de Patrimonio Rural

Manolo Vilar

Pontevedra 5 de abril

Na sede da Misión Biolóxica, en Salcedo, tiveron lugar as III Xornadas de Patrimonio Rural, baixo o subtítulo de “Patrimonio e Participación”  e organizadas polo Concello de Pontevedra a través da súa concellaría de Patrimonio Histórico.

O SEMESCOM foi invitado a participar e fíxoo no segundo día. Foi na mesa redonda que tiña como título “Mesa de experiencias do tecido asociativo”. Estivemos xunto a outras tres asociacións: O Instituto de Estudos Miñoranos (IEM), representado por Xosé Lois Vilar; Lugo Patrimonio, polo seu presidente Lois Diéguez; e O Sorriso de Daniel, coa súa vicepresidenta Consuelo Castro Rey.

xornadas_patrimonio_rural_pontevedra

Todos falamos do traballo que desenvolvemos coas asociacións que alí representábamos. Todos coincidimos en que o patrimonio cultural é fundamental para o normal funcionamento da sociedade, que sen patrimonio non hai sociedade. Tamén coincidimos nos tempos difíciles que corren para o patrimonio.

Despois cada un fixo fincapé no seu traballo específico. O IEM (http://www.minhor.org/) especialmente no labor arqueolóxico e de recollida de microtoponímia, pero tamén no labor concienciador e de denuncia dos ataques que sufre o patrimonio, cos intentos de crear un parque eólico no Galiñeiro ou a destrución de varios petróglifos para crear plantacións de kiwis.

Lugo Patrimonio (http://www.lugopatrimonio.org/web/) fixo fincapé, primeiro, en que o idioma galego é o principal patrimonio que temos os galegos e as galegas. Despois falou, entre outros, das especificidade como a do Antroido ribeirao, que están nun momento crítico por falta de vitalidade no rural.

O Sorriso de Daniel (http://osorrisodedaniel.blogspot.com.es/ e https://www.facebook.com/osorriso.dedaniel), falou do seu labor a prol da arte románica, da limpeza de igrexas abandonadas (San Paio de Abeleda) e do traballo para facer visible e dignificar un patrimonio que agora está en territorios do abandono, abandono porque o rural está en abandono, xa non hai xente, e abandonado pola administración.

En representación do SEMESCOM, e apoiados por unha presentación en power point, dixemos que os nosos obxectivos eran os de, promocionar e difundir a cultura, con especial énfase no estudo da arte, antropoloxía, historia,economía, etnografía, etc, das comarcas que configuran o territorio coñecido agora como Costa da Morte. Despois expuxemos brevemente o que entendemos por patrimonio cultural e o papel que este debe desempeñar na sociedade, facendo fincapé na súa dimensión social, de que o patrimonio  é a armazón precisa sobre a que tecer e organizar o territorio e, sobre este, crear a sociedade civil.

Dito isto fixemos referencia aos perigos actuais ao se rachar a normal cadea de transmisión, polo que moitos elementos patrimoniais perden significado, ou os perigos da “turistización”, de mostrar o patrimonio como algo que se vende como elemento salvador que nos pode sacar da crise, cando están desaparecendo os sistemas produtivos que nos trouxeron ata aquí.

Mais isto non quer dicir que non vexamos o patrimonio como un posible recurso endóxeno susceptible dun aproveitamento produtivo, como un potencial que axude ao desenvolvemento territorial, algo que tamén pode xerar recursos dos que vivir, pero sempre buscando un equilibrio entre as dinámicas economicistas e as sociais. Pero si hai perigos se ollamos ao patrimonio só como un potencial recurso centrado no turismo, e vendo este como “salvador”, e se o illamos do seu territorio e dos seus habitantes, convertendo estes en simples espectadores e non actores.

Despois pasamos a falar, brevemente, porque o tempo fuxía rapidamente, do noso traballo. Falamos de investigar para coñecer mellor, de difundir para apreciar, de sensibilizar para concienciar, de dinamizar para democratizar e, sempre, tendo en conta que o coñecemento está na base do orgullo do noso.

xornadas_patrimonio_rural_pontevedra

Así como o representante do IEM falou da importancia dos petróglifos na zona do Val Miñor, nós falamos dos megalitos como elementos destacados da nosa paisaxe cultural. Así sacamos a relucir as nosas publicacións sobre este fenómeno cultural (libro, calendario e dvd), ou o congreso que realizamos en Carballo no ano 2006, tamén as nosas viaxes para ver outras experiencias, como a de Bretaña.

Outro aspecto que tocamos foi o da defensa da paisaxe natural (incidindo que toda paisaxe é xa paisaxe cultural). Así falamos da nosa campaña en defensa dos Penedos de Pasarela e Traba, mostrando imaxes dos mesmos, da manifestación, do calendario, do libro guía e do dvd, así como do certame de poesía. Non podíamos rematar falando dos Penedos sen a gran sentenza: “as pedras son pedras”, e mostrando un recorte de prensa no que se podía ler “Deben de querer que nos poñamos coma os indios, con plumas tapando por diante e por detrás”, algo que sorprendeu ao público.

Xa máis apurados, fomos repasando outras actividades, como a reivindicación da figura do crego liberal Juan Antonio Posse, os estudos sobre a casa de Traba, o noso traballo a prol da visibilización do románico da Costa da Morte, batáns, hórreos, cruceiros, faros, imaxes de Santiago, a dinamización da vida cultural por medio da presentación de libros ou charlas, e rematamos coa reivindicación dalgúns dos nosos artistas, como Antón Mouzo.

No debate saíu a relucir o tema de si hai un plan para destruír o patrimonio galego. Pensamos que detrás de todo isto hai unha lectura política, porque a visión sobre o patrimonio non é arqueolóxica, senón que incide sobre o presente e o presente que nós queremos non é o que queren os que están no poder.

O Semescom aportará a súa experiencia nas III Xornadas do Patrimonio Rural

No marco das III Xornadas do Patrimonio Rural organizadas polo Concello de Pontevedra, o SEMESCOM aportará o seu testemuño nunha mesa de experiencias con varias asociacións que loitan pola defensa dos bens patrimoniais.

As III Xornadas de Patrimonio Rural terán lugar do 3 ao 5 de abril e versarán sobre o Patrimonio e a Participación. A inauguración será na Casa das Campás, cunha conferencia de Manuel Caamaño Suárez: “O patrimonio galego das construcións rurais da etapa preindustrial”.

O resto das xornadas terán lugar na Misión Biolóxica de Galicia e nelas intervirán especialistas e representantes de asociacións que defenden o patrimonio.

Para inscribirse, de balde, cómpre escribir ao correo electrónico patrimoniocultural@pontevedra.eu

Aquí está o programa completo.

VENRES 5 DE ABRIL, ÁS 18.30 h

Mesa de experiencias do tecido asociativo:

– Instituto de Estudos Miñoranos (IEM):

Xosé Lois Vilar Pedreira, director da Sección de Arqueoloxía.

– Lugo Patrimonio:

Lois Diéguez Vázquez, presidente da asociación.

-Seminario de Estudos Comarcais da Costa da Morte:

Manuel Vilar Álvarez, vicepresidente do Semescom.

-O Sorriso de Daniel:

Consuelo Castro Rey, vicepresidenta da asociación.