• info@semescom.gal

Category Archive: Novas da Asociación

O profesorado aventúrase na ruta da Costa do Solpor

Despois do éxito da primeira edición, este sábado realizarase unha edición da ruta Costa do Solpor. Neste caso, non é unha convocatoria aberta ao público en xeral, xa que está dirixido a mestres e mestras de toda Galicia. O encontro está organizado polo CEFI (Centro Autonómico de Formación e Innovación), o antigo CEFORE (Formación do Profesorado), dependente da Xunta de Galicia. Perante a alta demanda (un cento de persoas) vanse realizar dúas quendas.

A viaxe é semellante á “excursión inaugural” organizada polo Seminario de Estudos da Costa da Morte do pasado 17 de outubro de 2015.

Vimianzo ==> ruínas do pazo de Boallo (Berdoias) ==> praia da Langosteira (Fisterra) ==> porto de Fisterra e castelo de San Carlos, onde o poeta Alexandre Nerium recitará unhas poesías súas que inspiraron pasaxes da novela ==> paso por preto da Casa do Crego Sabio (Sta.Mariña-Muxía) – punta da Buitra / furna da Buserana / monte Cachelmo ==> xantar nos Muños (Muxía); pola tarde: paso pola Ponte do Porto ==> Alto das Campeleiras (Santa Mariña) e Camelle.

Segundo a organización do CEFORE, veñen profesores/as de sitios ben distantes de Galicia: do Val do Dubra, Ames, Santiago, A Coruña, Ferrol, Ribadeo, Lugo, Boiro, Pontevedra, Cangas, Moaña…).
Participantes na primeira edición da Ruta Costa do Solpor. (Foto: Xurxo Lobato)

Participantes na primeira edición da Ruta Costa do Solpor. (Foto: Xurxo Lobato)

A Ruta Costa do Solpor é un percorrido polos lugares nos que transcorre a novela homónima escrita polo presidente do SEMESCOM, Xosé María Lema Suárez.

Viaxe ó sur de Alemaña 5

VIAXE Ó SUR DE ALEMAÑA (5ª ENTREGA)

.5º entrega (Luns  / Montag 24 August)Ratisbona – Núremberg – Bamberg – Bad-Windsheim ( 246 km)
Ratisbona-Núremberg 112 km
Núremberg-Bamberg 63 km
Bamberg-Bad-Windsheim 71 km
TOTAL 246 km

Camiño de Núremberg: as primeiras conferencias rodantes

Pola mañá o viaxeiro Antón García Losada, completando o seu traballo da guía impresa, ilustrounos sobre o marco xeográfico, cunha conferencia impartida (como as que virían despois) micro en man desde a cadeira do guía, que ben podería levar como título: “Rexións naturais de Alemaña. Baviera e os Alpes”.

A continuación entrou en escena a viaxeira Xela Cid, que dedicou o seu parlamento a falar sobre “Ecoloxía fluvial. Os ríos alemáns e os ríos galegos. O pai Rhin e o pai Miño. O Rhin e o Danubio. O Rhin e o lago Bodensee”.

De Ratisbona a Núremberg: vila bávara [XMLS]

De Ratisbona a Núremberg: vila bávara [XMLS]

Pola tarde, camiño de Bamberg, foi Manolo Chouza quen, ademais de nos facer rir cos seus chistes, nos ilustrou amplamente sobre os “Científicos do séc. XIX. Europa-Galicia: Mendel-Darwin, López Seoane e Baltasar Merino”. Como sempre hai unha ligazón con Galicia e coas nosas comarcas da Costa do Solpor, comentamos que o naturalista Víctor López Seoane, doutor en medicina (Ferrol 1834-A Coruña 1900) fora o segundo marido de Francisca Rioboo Álvarez (1834-1919), dona das Torres do Allo entre outras propiedades dos Rioboo. O naturalista López Seoane foi moi coñecido no seu tempo; leva o seu nome a víbora galega (“víbora de Seoane”). Quizais fose el quen mandou plantar os carballos e falsos plátanos que flanquean a avenida de acceso ó pazo do Allo desde a estrada xeral A Coruña-Fisterra. No libro cobrador de rendas das Torres hai, escrita da súa man, unha descrición da leira, das árbores (buxos centenarios, cortados na década de 1950) e dos seus cultivos (véxase J.Á. SÁNCHEZ GARCÍA:Torres do Allo; Deputación da Coruña, 2001; pp. 261-269; na p. 267 hai unha foto de D. Víctor e de Dª Francisca, xa anciáns, tirada uns anos antes do 1900, na que aparecen na fachada da torre sur das Torres xunto con seis dos seus sete fillos).

NÚREMBERG (NÜRNBERG)** 

A chamada en castelán antigo Nuremberga conta con 493.000 hab. e é  2ª cidade da Baviera e capital administrativa da Franconia. Situada nas beiras do río Pegnitz.

-centro de estudos superiores; comparte universidade con Erlangen (en Núremberg, as facultades de Económicas, Pedagoxía e Belas Artes).

-centro industrial (electrónica, automóbiles, xoguetería, cervexa etc.).

-aquí celébrase a Feira do Xoguete máis importante de Alemaña.

-conta cun impresionante mercado navideño.

Vista de Núremberg, desde a muralla do NO. [XMLS]

Vista de Núremberg, desde a muralla do NO. [XMLS]

Historia

-o nome procede de nourenberc ‘monte penedío’. Aparece por vez primeira nun documento imperial do ano 1050. En 1219 o emperador Frederico II concedeulle a dignidade de cidade libre do Imperio.

-a cidade tivo grande importancia económica nos séculos XV e XVI, cando os seus comerciantes monopolizaban o comercio con Oriente (China, p. ex.) e os seus obradoiros artísticos facían da cidade o centro cultural renacentista máis importante de Alemaña (p.ex. o pintor Michael Wohlgemut e o seu discípulo Albrecht Dürer).

-o descubrimento de América e despois a Guerra dos Trinta Anos (1618-1648) condenaron a cidade a unha lenta decadencia.

-desde o séc. XIV prodúcense en Núremberg instrumentos científicos coma os compases, globos terráqueos (coma o de Martin Behaim, de 1492, aínda sen o continente americano), astrolabios, cuadrantes e outras ferramentas que contribuíron ó desenvolvemento da cartografía.

-En 1471 nace nesta cidade o artista e matemático Albrecht Dürer (castelanizado como Alberto Durero); despois de estudos en Italia instalouse na súa cidade natal contra o 1507, e morou nela ata a súa morte (1528).

Imaxe de Santiago con caxato de peregrino, vieira no chapeu e maqueta de igrexa na man esquerda (pola súa catedral en Compostela) na entrada da igrexa de S. Sebaldo de Núremberg (XMLS)

Imaxe de Santiago con caxato de peregrino, vieira no chapeu e maqueta de igrexa na man esquerda (pola súa catedral en Compostela) na entrada da igrexa de S. Sebaldo de Núremberg (XMLS)

-no séc. XVI a cidade foi visitada periodicamente polos emperadores do Sacro Imperio Alemán, entre eles Carlos V, por se teren que celebrar nela as Reichstage(as Dietas imperiais), reunións ou asembleas que se facían no castelo de Núremberg.

-en 1525 a cidade converteuse nun dos centros da Reforma luterana, e nela asinouse a Paz de Núremberg, que supoñía a aceptación dos reformistas no seo do Imperio.

-En 1621 fúndase en Núremberg o primeiro banco público. Os seus produtos chegan ós mercados mundiais: é famosa a Goldene Strasse ‘a vía do ouro’, que unía esta cidade con Praga e outras da Europa do leste.

-no séc. XVIII Núremberg converteuse nun centro importante de coñecementos matemático-astronómico; os mapas publicados pola empresa Homann vendéronse por toda Europa.

-en 1806, co Sacro Imperio en estado de disolución, Núremberg entrou a formar parte da Baviera, perdendo o carácter de cidade imperial (o Estado libre de Baviera fíxose cargo das débedas). A construción do primeiro camiño de ferro alemán (Núremberg-Fürth, 1835) iniciou a súa recuperación económica.

-no séc. XX, pola súa importancia no Sacro Imperio Romano Xermánico e mais polo seu significado histórico-cultural no xermanismo, foi a cidade escolleita por Hitler como sede dos congresos do Partido Nazi (Reichsparteitag); considerábase a Núremberg ‘a cidade xoia’ de Alemaña, e o Führer quixo apropiarse da súa simboloxía especial na Idade Media, como cidade sinalada polo emperador para celebrar a súa primeira Dieta imperial despois da súa elección.

-na cidade residía o fanático propagandista antisemita Julius Streiches, editor do xornal Der Stürmer.  Con todo, a diferenza doutras cidades de Alemaña, a maioría da poboación non se identificaba coa ideoloxía nazi, pero o réxime estaba empeñado en presentar ante o mundo a Núremberg como ‘a cidade máis alemá’ e a máis leal ó partido nazi.

-as concentracións multitudinarias do Partido Nazi celebrábanse anualmente en Núremberg desde 1927 e ata 1928: foron os Congresos de Núremberg do NSDAP (Partido Nacionalsocialista Obreiro Alemán). As celebracións celebradas no Campo Zeppelin (en 1923 realizáronse alí probas aéreas en homenaxe ó inventor do dirixible) rodáronse en 1934 pola cineasta Leni Riefenstahl na súa película propagandística O triunfo da vontade. Ese mesmo ano o arquitecto Albert Speer deseñou a tribuna desde a cal Hitler lanzaba agresivos discursos contra os xudeos para fortalecer o carácter antisemita do III Reich.

-o réxime nazi construíu en Núremberg unha réplica do Coloseo de Roma para sede dos congresos do Partido Nazi, con capacidade para 50.000 persoas. A causa da guerra o edificio non se rematou como se deseñara. Hoxe acubilla o Dokumenta-tionzentrum Reichsparteitagsgelände (‘Centro de Documentación sobre a Histo-ria dos Congresos do Partido Nazi’, más conocido como Dokuzentrum). Alí hai unha exposición permanente sobre as orixes do antixudaísmo alemán, a fundación do Partido Nazi, o ascenso de Hitler ó poder, os crimes contra os xudeu,a persecución dos socialdemócratas e doutros partidos  etc.

-preto do Dokuzentrum atópanse o Luitpoldhain e mais o Campo de Marte, utilizados para eventos militares para fomentar o espírito belixerante dos espectadores. Desde a tribuna de Zeppelin pronunciaba Hitler os seus discursos. Toda esta área pódese visitar a pé. Existen paneis informativos.

-xunto a Berlín, Essen, Düsseldorf, Hamburgo, Múnic e, sobre todo, Dresde, Núremberg foi unha das cidades máis bombardeadas polos aliados durante a IIGM. Bombardeos realizados entre 1943 e 1945, sendo o peor o do 2-1-1945, no que pereceron 6.000 civís e cen mil quedaron sen fogar, e o 90 % da cidade antiga quedou destruída nunha hora.

Finalizada a IIGM, de 1945 a 1946 a Sala 600 do Pazo de Xustiza foi escenario dos Xuízos de Núremberg contra os líderes nazis, que culminaron coa condena dalgúns deles. Primeiro xulgouse a funcionarios do partido e do goberno nazis, despois a médicos, xuíces, industriais que apoiaran o réxime.

-Na actualidade, desde 2014, o alcalde (o Dr. Ulrich Maly) pertence ó Partido Socialdemócrata (SPD), que conta con 32 representantes; a CSU ten 23; o Partido Verde (Die Grüne), 5, o Partido Liberal 2, o Partido da Esquerda (Linke) 3 e o neonazi Ausländer Stopp, 2.

Os Xuízos de Núremberg

Os Xuízos ou Procesos de Núremberg (Nürnberger Prozesse) foron uns xuízos emprendidos polos países aliados e  desenvolvidos do 20-11-1945 ó 1-10-1946, contra dirixentes nazis capturados por diferentes crimes e abusos contra a humanidade cometidos no nome do II Reich do 1-9-1939 a maio de 1945.De 4.850 peticións de procesamento foron procesadas 611 persoas.

O que tivo máis repercusión foi o Xuízo principal, dirixido polo Tribunal Militar Internacional (TMI) contra 24 dos principais dirixentes nazis capturados. O proceso empezou o 20-11-1945, e entre os procesados máis destacados, atopábanse: Karl Dönitz, almirante da Flota Alemá e sucesor de Hitler tras o suicidio deste; Rudolf Hess, secretario particular de Hitler, que  en misión secreta voara en 1941 a Gran Bretaña, onde fora capturado polos ingleses;Hermann Goering, Comandante en Jefe de la Luftwaffe y Presidente del Parlamento alemán;  Alfred Jodl e Wilhelm Keitel, xefes  del Alto Mando de Wehrmacht; Alfred Rosenberg, autor do libro da ideoloxía nacionalsocialista racistaO Mito do século XX, Ministro de Educación do Reich e despois ministro de Territorios Ocupados; Joachim von Ribbentrop, ministro de Asuntos Exteriores; Albert Speer, arquitecto e ministro de Armamentos; Franz von Papen, antigo xefe do Partido Conservador e despois embaixador nazi en Austria e Turquía.

Entre os xulgados que xa morreran ó final da guerra estaban Adolf HitlerJoseph Goebbels (ministro de Propaganda) e Heinrich Himmler (capitán xeral das SS).

Entre os que estaban fuxidos: Adolf EichmannMartin Bormann e Josef Mengele.Boa parte destes acusados foron condenados a morte na forca, sentenza executada o 16-10-1946 (Goering suicidouse con cianuro un día antes).

Os condenados a cadea perpetua cumpriron a condena na prisión de Spandau, ata a morte do derradeiro, Rudolf Hess, en 1987. Speer, condenado a 20 anos, saíu en 1966. Outros xa saíran antes, coma Dönitz (10 anos). O industrial Gustav Krupp, que utilizara man de obra escrava nas súas fábricas, saíu absolto.

Sala 600 do Pazo de Xustiza (Xuízo de Núrenberg) [fotoXMLS]

Sala 600 do Pazo de Xustiza (Xuízo de Núrenberg) [fotoXMLS]

Visitas

As murallas.- O condutor do autobúns tivo a deferencia de bordear exteriormente as murallas na maior parte do seu perímetro de planta romboidal e cun perímetro de 5 km, con 80 torres, incluíndo as das portas e excluíndo as das fortalezas. Foron construídas entre o séc. XIV e o XV. O foxo (Graben) foi desecado e cuberto no séc. XIX para abrir a avenidas de circunvalación. Nos catro puntos cardinais abríronse catro portas antigas defendidas por enormes torreóns troncocónicos construídos entre 1556 e 1159.

Entramos na cidade á altura do torreón do noroeste, o do Burg, quizais o mellor conservado. Moi preto atópase a casa do pintor Alberto Durero.

Baixando cara ó centro fomos visitando a igrexa de san Sebaldo, a Casa do Concello (Rathaus), a Frauenkirche, a praza do Mercado etc.

Orixinal relevo contemporáneo nun tímpano románico de igrexa de San Sebaldo [XMLS]

Orixinal relevo contemporáneo nun tímpano románico de igrexa de San Sebaldo [XMLS]

Dürerhaus (‘Casa de Durero’) data do séc. XV; nela viviu A. Durero de 1509 ata a súa morte (1528).

igrexa de S. Sebaldo**, igrexa evanxélica que en orixe era unha basílica románica, da que se conservan as torres e o corpo. A construción continuou entre 1231 e 1273 (coro oriental, naves laterais). No interior consérvase a tumba de san Sebaldo.

igrexa de Nosa Señora (Frauenkirche) é tamén de estilo gótico; construída entre 1352 e 1358 no lugar que ocupaba unha sinagoga. Entre 1506 e 1508 Adam Kraft engadiulle o Michaelschor, pórtico da fachada, cun frontón que ten un reloxo de 1509 (todos os días ás 12 move un cortexo de figuriñas: sete electores que desfilan diante do emperador).

Atravesando o río Pegnitz  visitamos a igrexa de S. Lourenzo (St. Lorenz)**,  a principal igrexa evanxélica da cidade, de estilo gótico pleno. Empezouse pola fachada (1230) e continuaron as obras ata principios do séc. XV. A fachada está flanqueada por torres. No interior, o coro é unha xoia do gótico alemán.

retablo de san Roque (igrexa de St.Lorenz)

retablo de san Roque (igrexa de St.Lorenz)

Nesta zona, atópase a Königstrasse,  a rúa principal  da cidade, que atravesa a cidade desde a estación de ferrocarril (Hauptbannhof) ó río; empeza na porta Königstor e no torreón de defensa redondo Frauentorturm (de 1558); á dereita, a igrexa gótica de Sta. Martha. Preto da estación do tren atópase o Centro Galego.

Algúns visitamos as ruínas da igrexa de Santa Catarina, bombardeada na 2ª GM; non se reconstruíu a propósito, para que quedase constancia dos efectos devastadores da guerra. Custou traballo dar con elas (houbo que preguntar varias veces). Non valeu moito a pena o esforzo para localizala.

O 23-10-1993 inaugurouse a Rúa dos Dereitos Humanos, obra do artista israelí Dani Karavan: en 29 columnas de cemento, a parede dunha casa e unha árbore preséntanse os 30 artigos da Declaración dos Dereitos Humanos en 30 idiomas distintos (do jiddish dos xudeos alemáns ó quechua de América do Sur). Nesta inauguración o alcalde nuremburgués afirmou que os habitantes desta cidade “só poden aceptar que desta cidade se dean sinais de paz, de reconciliación e comprensión entre os pobos”

Frauenkirche (igrexa de Nosa Señora)

Frauenkirche (igrexa de Nosa Señora)

Museos: o Museo Nacional de Arte e Deseño (Neues Museum-Staatliches Museum für Kunst and Design).- Inaugurado no 2000. Interesante desde o punto de vista arquitectónico.

Casa de Albrecht Dürer

Casa de Albrecht Dürer

Museo Nacional Xermánico (Germanisches Nationalmuseum).- Fundado en 1852 e instalado nunha antiga Cartuxa dos séculos XIV e XV. Hai obras desde a prehistoria ó séc. XX. Na 1ª planta hai salas dedicadas á pintura alemá, con obras mestras de Durero, A. Altdorfer ou Holbein o Mozo, entre outros. Pinturas tamén do neoclasicismo alemán e da 1ª metade do XX (Kandinsky, E. Nolde etc.).

Tamén existe o Museo dos Transportes (DB Museum), onde se atopa unha reconstrución do primeiro tren alemán (Núremberg-Fürth, 1835). Existe, así mesmo, o Museo do Xoguete(Spielzeugmuseum), con xoguetes de toda Baviera e de séculos anteriores.

Tamén se pode visitar o Docuzentrum (‘Centro de Documentación do Partido Nazi’).

Na Sala 600 do Xuízo de Núrenberg

Na Sala 600 do Xuízo de Núrenberg

Atendendo ós rogos de varios viaxeiros e viaxeiras, antes de abandonar a cidade fomos visitar o Pazo de Xustiza, onde se celebrara o famoso Xuízo contra os líderes nazis. Unha parte dos viaxeiros, previo pagamento de 4 € por persoa, subiron á sala 600 onde tivera lugar o xuízo. A sala consérvase intacta, sen modificar desde o remate do proceso o 1-10-1946. Procurárase que o mobiliario fose do máis austero. Os visitantes dispuxemos de audioguías en diversos idiomas e na sala hai tamén pantallas de televisión reproducindo os momentos máis sobranceiros do xuízo. Por falta de tempo só se puido permanecer arredor de 20 min na sala, para quitar algunhas fotos e pouco máis.

No autobús proxectouse a máis recente das películas que se rodaron sobre este evento, unha das que trouxo consigo o viaxeiro (e músico) Xoán Antelo. Outra (O pianista, de Roman Polanski) versou sobre a persecución nazi dos xudeus en Polonia. Tamén se proxectou Lutero, sobre a vida do reformador relixioso. E lembrando a nosa visita ós lugares da I Guerra mundial do ano pasado vimos Sendeiros de gloria, de Stanley Kubrick.

DSC07921 - O xinete de Bamberg

BAMBERG** 

-70.000 hab

-chamada a Pequena Venecia do Norte.

-considerada a máis fermosa cidade artística da Alta Franconia, no val onde conflúe o río Regnitz (con dous brazos) co Main (Meno).

-ten un fermoso conxunto monumental declarado Patrimonio da Humanidade pola UNESCO.

-no ano 997 o emperador Henrique II o Santo e santa Cunegunda recibiron como regalo de vodas esta cidade e decidiron transformala nunha nova cidade santa, coma Roma.

Visitas

-a Dom** (a catedral), foi un dos primeiros monumentos que visitamos, fundada polo emperador Henrique II no 1004. Boa parte da construción é do séc. XIII. Conta coas sepulturas do emperador san Henrique e da súa dona** (obra realizada a principios do séc. XVI). Entrando por unha das portas laterais, acaroada a un piar da nave central, atópase a famosa escultura do Xinete (ou o Cabaleiro) de Bamberg, obra gótica do séc. XIII.

Domplatz**, a praza da catedral, con edificios renacentistas, é o corazón da cidade.

-o novo pazo episcopal (Nueu Residenz)**, séculos XVII e XVIII.

Alte Hofhaltung (antiga residencia imperial e episcopal).

Grüner Markt, o mercado de hortalizas (hai unha longa tradición de cultivar hortas na cidade, que ten hortas urbanas protexidas pola UNESCO).

Tumba de san Henrique e santa Cunegunda (cat. Bamberg) [XMLS]

Tumba de san Henrique e santa Cunegunda (cat. Bamberg) [XMLS]

Altes Rathaus (Antiga Casa do Concello), edificio construído no séc. XV nunha ponte (Obere Brücke) sobre o río, e decorado cunha Crucifixión monumental; o actual edificio é barroco do séc. XVIII.

-á esquerda da antiga Casa do Concello álzase acaseta Rottmeister, suspendida sobre a auga; do outro lado, desde a ponte Untere (Untere Brücke), adornada cunha estatua de santa Cunegunda, hai unha boa vista da Klein Venedig*  (‘Pequena Venecia’), o vello barrio dos pescadores, reconstruído.

Había un grande ambiente festivo pola ‘Pequena Venecia’, as rúas próximas ó río. As cervexerías estaban a tope de xente, dentro e principalmente nas terrazas; tamén había establecementos de rúa que vendían salchichas en bocadillo, doces, xeados etc.  –Judenstrasse*, unha das rúas máis belas da cidade, con edificios do séc. XVIII de estilo italiano.

Ambiente festeiro en Bamberg [XMLS]

Ambiente festeiro en Bamberg [XMLS]

O Altes Rathaus (Casa do Concello antiga), decorada con pinturas [XMLS]

O Altes Rathaus (Casa do Concello antiga), decorada con pinturas [XMLS]

O río Regnitz ó seu paso por Bamberg [XMLS]

O río Regnitz ó seu paso por Bamberg [XMLS]

Novos calendarios para reivindicar o valor dos Penedos

O Seminario de Estudos Comarcais da Costa da Morte presentará dous novos Calendarios para o 2016, dedicados aos Penedos de Pasarela e Traba.
penedos cartel
O motivo de escolla do tema dos Penedos é porque ultimamente parece que volven ser ameazados, e tamén porque, malia estaren declarados Paisaxe Protexida pola Xunta de Galicia (DOG 14-01-2009), esta fixo caso omiso da súa posta en valor para os visitantes, desaproveitándose así un lugar paisaxístico singular que pode traer consigo a creación de postos de traballo.
A presentación será este mércores 30, ás 20,00 horas, na Casa da Cultura de Vimianzo. Será un acto breve.
penedos cartel 2

Viaxe ó sur de Alemaña 4

VIAXE Ó SUR DE ALEMAÑA (4ª entrega)

4º día (Sonntag / Domingo 23 August 2015)

Múnic – Augsburgo – Ulm- Ratisbona/Regensburg (374 km)

Múnic-Augsburgo 70 km
Augsburgo-Ulm 85 km
Ulm-Ratisbona/Regensburg 219 km
TOTAL 374 km

AUGSBURGO (AUGSBURG)* 

-260.000 hab., capital  da Suabia bávara. Industrias téxtiles, mecánicas e de fabricación de cervexa.

-Cidade fundada polos romanos o ano 15 a.C. co nome de Augusta Vindelicorum, da provincia de Retia, nun lugar onde había un campamento militar. É polo tanto, unha das cidades máis antigas de Alemaña. Desta época quedan testemuños no seu Museo Romano.

-Na Idade Media estivo gobernada por príncipes bispos e en 1316 recibiu o título de cidade libre do Sacro Imperio Romano Xermánico. Desde entón tivo un progreso económico notable, e no séc. XVI foron famosas familias de banqueiros coma os Fugger e os Welser, prestamistas do emperador Carlos V (I de España), para as súas guerras en Europa e tamén para empresas conquistadoras no Novo Mundo (adquiriron dereitos sobre a explotación das minas de mercurio de Almadén e financiaron exploracións no que hoxe é Venezuela, na procura dalgunha mina de ouro ou de prata).

Os Fugger xa eran prestamistas do emperador Maximiliano, pero cando se presentou o dilema se optar polo apoio financeiro a Francisco I de Francia ou a Carlos de Castela e Aragón, sopesaron os posibles dun e outro. Francisco confiouse e só puido achegar para os subornos dos príncipes electores 300.00 floríns, mentres que Carlos transferiu a suma de 852.000 floríns. Da suma total, os Fugger achegaron case dous terzos, 544.000 floríns, mentres que o resto achegouno a familia Welser e a banca italiana. Deste xeito, o futuro imperio “onde non se poñía o sol”, quedaba en débeda permanente cos Fugger e con outros banqueiros europeos.

Non estaría de máis reflexionar sobre se foi beneficioso ou non para os intereses españois a herdanza europea dos Habsburgo españois (aquí chamados Austrias) ese imperio “no que non se poñía o sol” do que tanto se presume na historiografía española tradicional. En primeiro lugar, a herdanza dos Países Baixos, a Borgoña e o Imperio Alemán era para o rei/emperador e non para o Estado (o reino de Castela, neste caso), que quedou hipotecado indefinidamente cos altísimos gastos, principalmente bélicos (pagamentos ós terzos de Flandres, ós mercenarios dos exércitos etc.), que se requerían para manter as posesións dos monarcas en Europa. O ouro e a prata das Indias non contribuíu a mellorar o nivel de vidas dos súbditos dos reinos peninsulares, senón que ía directamente ás arcas dos banqueiros europeos, pois os reis Carlos I, Filipe II, Filipe III e Filipe IV estiveron constantemente endebedados e chegou a haber profundas crises financeiras (lémbrese o “poderoso caballero es don dinero” de Francisco de Quevedo, xa no séc. XVII: “Nace en las Indias honrado, /donde el mundo le acompaña, / viene a morir en España / y es en Génova enterrado”).  A época imperial é a do Quixote de Cervantes e, sobre todo, da novela picaresca, que transloce unha situación de pobreza endémica no territorio español, onde o pícaro ten que valerse de mil enganos e artimañas para poder comer todos os días. A Europa da época, malia as constantes guerras de relixión, parece que estaba en mellor situación económica que España con todo o seu Imperio colonial (as “posesións españolas” das Provincias Unidas dos Países Baixos eran ben máis ricas, desde logo), co que só se relacionaba o porto de Sevilla, pois tiña o monopolio, e despois o de Cádiz, ata 1765, ano en que se rompeu con ese monopolio e se abriu o comercio ultramarino a outros portos atlánticos como o da Coruña. En suma, que o “imperio onde non se poñía o sol”, non deixaba de ser, coma outros tantos imperior habidos e por haber, un imperio de pés de barro; desde logo, a herdanza enveleñada europea dos Austrias -empeñados en non consentir a independencia dos Países Baixos con interminables guerras- está claro que impediu o progreso económico español a partir do séc. XVI. En suma: que os beneficios do Imperio de América non serviu para desenvolver economicamente España, en comparanza co poderío económico que adquiriron Gran Bretaña, Francia ou Holanda cando crearon, posteriormente, os seus imperios coloniais..

DSC07809

Na Praza do Concello de Augsburgo, coa igrexa de San Pedro (e coa súa alta Perlachturm) e a Casa do Concello detrás (XMLS) [facer clic para ampliar as fotos]

Unha rica historia 

Da Dieta e a Confesión de Augsburgo (1530) á Paz de Augsburgo (1555)

Tras a Dieta [reunión periódica do Imperio alemán] de Worms (1521), na que o emperador Carlos V pretendera acabar coa reforma do frade Martiño Lutero mediante o edicto de Worms, houbo reunións da Dieta en Núremberg (1524) –na que se aceptou o edicto de Worms- e en Spira (1526 e 1529).

O emperador, que precisaba manter a unidade do seu imperio para facer fronte á ameaza turca, convou a Dieta de Augsburgo para lograr a paz cos partidarios de Lutero. Na Dieta de Spira de 1526 decidiuse que de ningún xeito se permitiría matar a Lutero, condenado por herexe no edicto de Worms (1521); esta mesma dieta consagraba a (relativa) tolerancia relixiosa baixo o lema Cuius regio, eius religio (‘cada rexión [debe ter] a relixión do seu señor’). Na nova Dieta de Spira de 1529, ante a intención dos católicos de anularen a tolerancia outorgada en 1526, os reformistas protestaron enerxicamente, e a partir de entón chamóuselles ‘protestantes’.

Á Dieta de Augsburgo de 1530 acudiron os líderes protestantes –dirixidos por Philip Melanchton- pero non o frade, que, ó ser declarado herexe, permanecía en Coburgo (Coburg, preto de Bamberg), baixo a protección do príncipe elector de Saxonia, inspirando desde alí o discurso de Melanchton.

O 25-6-1530 tivo lugar a Confesión de Augsburgo (Confessio Augustana), a declaración de fe dos luteranos ante o emperador, lida en alemán (hai texto escrito en alemán e en latín). Fora preparada por Melanchton coa aprobación de Lutero e asinada por sete príncipes e representantes de dúas cidades autónomas. O texto tiña 28 artigos, dos que nos 21 primeiros se presentaban as doutrinas luteranas e nos sete últimos se rexeitaban abusos da vida cristiá.

  1. As doutrinas luteranas: afirmábase a Trindade; o pecado orixinal como condenatorio se non fose condonado; a deidade e a humanidade de Xesús e o seu sacrificio polo pecado de toda a humanidade; a xustificación pola graza a través da fe (sen necesidade das nosas obras); o evanxeo, o bautismo e a cea do Señor como medios do Espírito Santo para crear e manter a fe; as boas obras como resultado (e non causa) da salvación, pois Cristo xa a lograra sacrificándose por todos nós.
  2. Os abusos estaban relacionados coas prácticas e concepcións falsas na Cea do Señor (négase a transubstanciación da hostia no corpo de Cristo e permítese comungar nas dúas especies, tamén bebendo do cáliz, que os católicos só reservaban para o sacerdote); négase o celibato sacerdotal; critícase o mal uso da confesión e da absolución e négase a autoridade do papa (propúgnase o sacerdocio universal: o crente pódese salvar pola fe e converterse no seu propio sacerdote, polo tanto, invalídanse os sacramentos impartidos polos sacerdotes, a intercesión dos santos etc.).
DSC07796 Santa Ana (luterana)

A capela dos banqueiros Fugger no interior da igrexa de Santa Ana (Augsburgo), onde primeiro se comungou baixo as dúas especies (1525) [foto XMLS]

A REFORMA PROTESTANTE

-1514: o papa León X anova as bulas de indulxencias especiais destinadas a pagar a reconstrución da basílica de San Pedro de Roma.

-O frade agostiño Martiño Lutero (Martin Luder ou Luther, 1483-1546) protesta publicamente sobre esta decisión (os banqueiros Fugger realizan, con comisión, a recadación), e dirixe contra o emisario do arcebispo de Maguncia, as

95 teses contra as indulxencias, que fixa na porta da igrexa de Wittenberg o 31-10-1517. Neste documento negaba a autoridade do papa e o valor das indulxencias, opoñéndose á idea de que o perdón dos pecados se puidese obter a cambio de diñeiro.

Biblias con cánticos á entrada da igrexa de Santa Ana de Augsburgo [XMLS]

Biblias con cánticos á entrada da igrexa de
Santa Ana de Augsburgo [XMLS]

Chamado por Roma a retractarse, Lutero desobedeceu e foi excomungado; queimou publicamente a bula de excomuñón e a súa actitude de rebelión foi apoiada por varios príncipes electores do Imperio alemán, que o protexeron da persecución a que foi sometido.

Deste xeito iniciábase a Reforma protestante.

Excluído da Igrexa, Lutero dedícase á redacción e proclamación da súa doutrina, que se pode resumir nestes puntos:

1. O cristián debe ter fe en Deus e amar o próximo; o perdón dos pecados só se obtén pola fe e non polas boas obras.

  1. O culto consiste só na lectura e comentario da Biblia, que pode ser interpretada libremente por cadaquén (o propio Lutero traduciría a Biblia ó alemán, por vez primeira, cousa atrevida naqueles tempos, pois a lingua “bárbara” xermana non se consideraba digna e apta para uso relixioso (só o era o latín, como o seguiu sendo no culto católico). Esta tradución deulle grande auxe á lingua alemá, pois contribuiu a espallala coa axuda da imprenta).
  2. Só hai tres sacramentos: bautismo, penitencia (sen confesión co crego) e a eucaristía baixo as dúas especies; nega tamén a transubstanciación da hostia no corpo de Cristo).
  3. Nega a autoridade do papa e defende a igualdade entre os sacerdotes. O fiel, o crente, é o seu propio sacerdote (sacerdocio universal); polo tanto, non son válidos os sacramentos impartidos polos sacerdotes nin tampouco é válida a intercesión dos santos.

DSC07799

Os retratos de Martiño Lutero e do seu protector o príncipe Frederico de Saxonia (de Lucas Cranach, 1535) consérvanse á esquerda deste altar da igrexa de Santa Ana de Augsburgo [XMLS] -facer clic para ampliar a foto-

O luteranismo influiría no calvinismo (Xoán Calvino, 1509-1564), que incide máis no destino do home desde o seu nacemento (predestinación) e, en parte, no anglicanismo.

O luteranismo difundiríase rapidamente polo centro e norte do Imperio alemán (Palatinado, Hessen, Turinxia, Saxonia, Brandenburgo, Prusia), mentres que o sur permaneceu dentro do catolicismo (Baden, Würtemberg, Baviera, Austria, Bohemia [actual Rep. Checa] e a maior parte de Polonia).Debido ó seu ton conciliador e á súa brevidade, a Confesión de Augsburgo influíu en todo o movemento da Reforma, en especial no anglicanismo e no calvinismo (Xoán Calvino subscribiu unha versión de 1540). Nos tempos máis actuais foi a base do diálogo ecuménico entre católicos e luteranos promovido polo Concilio Vaticano II (1963-1965).

Un grupo de teólogos católicos realizou unha refutación o 3-8-1530 (a Confutatio Pontificia), que foi contestada por Melanchton coa Apoloxía da Confesión de Augsburgo (1531).

O emperador, forzado pola guerra contra os turcos e contra a Liga de Esmalcalda (exército organizado polos príncipes protestantes en defensa da súa doutrina) de 1531, conseguiu asegurar a unidade mediante a Paz ou tregua de Núremberg (1532), que atrasaba a solución do problema ata que se celebrase un concilio xeral. Esta paz establecía a aceptación dos reformistas no seo do Imperio.

DSC07825

Lutero conta en Augsbugo con roteiros guiados

En 1539 a Reforma introdúcese en Saxonia e Brandenburgo. Carlos V trata de chegar a un acordo cos protestantes, o que conduce a inútiles controversias relixiosas en Worms e Ratisbona (1540-41).

Dieta de Worms (1545): os Estados protestantes néganse a asistir ó Concilio de Trento (1545-1563).

Aliado co papa, coa maior parte da católica Baviera e mesmo con príncipes protestantes coma Mauricio de Saxonia o emperador decide resolver o conflito relixioso pola forza, e na batalla de Mühlberg (1547) vence o exército protestante da Liga de Esmalcalda.

En 1548 Carlos V dita por iniciativa propia o Interim de Augsburgo, polo que se autorizaba nos Estados protestantes a recibir a comuñón baixo as dúas especies e o matrimonio sacerdotal. O Interim foi recibido con hostilidade por católicos e protestantes e Mauricio de Saxonia cambia de bando erixíndose en defensor do protestantismo.

-1552: derrogación do Interim de Augsburgo.

-1555: Paz de Augsburgo, que proclama a liberdade relixiosa e consagra a excisión do cristianismo.

Esta paz supón o fracaso de Carlos V no seu propósito de impedir a implantación da reforma luterana nos territorios do seu Imperio, e tamén da súa política imperial. En 1556 abdica no seu fillo Filipe II a coroa de España, as posesións italianas, os estados da Casa de Borgoña e os territorios do Novo Mundo; ó seu irmán Fernando cédelle o Imperio alemán e os territorios austríacos.

Visitas na cidade de Augsburgo

A catedral (Hoher Dom) **.- Edificio de gran lonxitude (113 m) iniciado no séc. X (no estilo románico); en 1331 empezáronse as bóvedas de crucería góticas e en 1536 o coro oriental. Nos séculos XV e XVI as naves laterais e as torres (estilo gótico).

-o interior é grandioso, cunha nave central e dúas laterais do séc. XIV (góticas). Debaixo do chan das naves hai dúas criptas. Na nave central, unhas vidreiras realizadas en 1130 decoran os ventanais.

-nos altares dos piares centrais hai catro táboas realizadas por Hans Holbein o Vello en 1493.

A Casa do Concello (Rathaus).- Na praza do Concello. A súa fachada fíxose entre 1615-20 (estilo renacentista); o seu corpo central remata cun frontón co emblema da cidade.

Perlachturm*.- Torre románica de 70 m, reconstruída en 1618, situada sobre a fachada da pequena igrexa de St. Peter (na mesma praza do Concello), de 1182, posteriormente restaurada en estilo barroco.

A igrexa de Santiago (St.-Jakob) e as rúas de Santiago (Jacoberstrasse) e do Albergue de Peregrinos (Pilgerhausstrasse) amosan a Augsburgo como un importante punto das peregrinacións xacobeas (XMLS).

A igrexa de Santiago (St.-Jakob) e as rúas de Santiago (Jacoberstrasse)
e do Albergue de Peregrinos (Pilgerhausstrasse) amosan a Augsburgo
como un importante punto das peregrinacións xacobeas (XMLS).

Outras igrexas:

Sta. Anna**.- Resultou moi interesante esta igrexa luterana evanxélica que pertencera a un convento de carmelitas. Construída no séc. XV, o interior restaurouse no estilo barroco en 1748. Foi a primeira igrexa onde se celebrou, na misa da Nadal de 1525, a comuñón nas dúas especies segundo a doutrina luterana. Esta igrexa foi un dos centros da confesión protestante de Augsburgo (desde 1545).

-no coro, sobre o altar, os retratos de Lutero e do elector Frederico de Saxonia (de Lucas Cranach o Vello, 1535).

-no coro occidental, a Fuggerkapelle (‘Capela dos Fugger’) mandada construír entre 1509 e 1518 polos banqueiros Jakob e Ulrich Fugger; obra renacentista. Nela están enterrados só estes dous banqueiros, pois ó pasar a igrexa ó culto luterano a partir de 1545, xa non se enterrou ningún membro máis da familia.

Non se debe esquecer que os Fugger foron unha das causas da protesta de Lutero contra o abuso das indulxencias, pois os representantes dos banqueiros acompañaban ós monxes predicadores das indulxencias nas recadacións, para recibiren a súa parte. En 1520 Lutero atacaba ós Fugger no escrito Á nobreza cristiá da nación alemá dicindo que lles había que poñer unha brida na boca pola súa cobiza.

St. Ulrich e S. Afra*.- Igrexa que ten a súa orixe no sepulcro romano de san Afra, martirizado no 304. Sobre el o bispo Ulrich mandou no 973 construír un santuario. En 1475 ergueuse un novo edificio. En 1594 a torre e en 1710 modificouse ó estilo barroco. No interior (94 m lonxitude x 2750 anchura x 30 m altura), un púlpito de 1608; baixo o coro, a cripta, cos sarcófagos dos santos Afra e Simpert e o mausoleo da S. Ulrich (rococó, 1672).

DSC07823

Fonte cun moderno grupo escultórico cuns peregrinos a Compostela ós pés dunha imaxe de Santiago sobre unha columna (XMLS)

Igrexa de Santiago (St.-Jakob).- Pequena igrexa situada no final da Pilgerhausstrase (‘rúa do Albergue de Peregrinos’) e a Jacoberstrasse (‘rúa de Santiago’). Nesta confluencia hai unha fonte que na súa parte central, sobre unha columna, hai unha escultura de bronce de Santiago peregrino, co seu caxato e coa súa vieira (motivo iconográfico que se repite na todas as imaxes do Apóstolo en moitas igrexas alemás e francesas). Ó pé da columna, no chan, uns peregrinos xacobeos. Esta igrexa forma parte, sen dúbida, do Camiño de Santiago no sur de Alemaña.

Santiago debeu ser un santo de notable culto na cidade; non se esqueza que levou o seu nome o poderoso banqueiro do séc. XVI Jakob Fugger.

Na Halderstrasse atópase unha sinagoga convertida en Museo da Cultura xudía, o primeiro da posguerra europea.

O restaurante Welser Kuche.- Atópase no nº 83 da Maximilianstrasse (a principal da cidade), e ten a particularidade de que nel hai que comer valéndose das mans (e non con garfos), para revivir con fidelidade o ambiente dun banquete medieval. Cómense pratos (supostamente) do séc. XVI, inventados por Philippine Welser, descendente dunha ilustre familia de comerciantes. Sérvense diversos tipos de asados e un trobeiro ameniza a velada. Hai que facer reserva.

DSC07828

O barrio Fuggerei, coas súas casiñas, protexido por un alto muro (XMLS)

Fuggerei**.- Conxunto de 67 casiñas (1519-1525) construídas polo banqueiro Jakob Fugger para os pobres da cidade, e agora para xente de pouca solvencia económica que pagan un canon anual simbólico de 0,88 € e teñen a obriga moral de rezar polos fundadores; coma nos tempos antigos, as tres portas deste barrio péchanse de 10 da noite ás 5 da mañá. Para visitalo hai que chamar ós portais de listas brancas e azuis de entrada e pagar. Un grupo dos nosos viaxeiros (o ‘Barbeira’s Group’) efectuou esta visita.

Nesta cidade naceu Leopold Mozart (o pai do músico W. Amadeus Mozart) e o escritor Bertold-Brecht. Pódense visitar as súas casas, musealizadas, a Mozarthaus e a Bertold-Brecht Haus, esta moi próxima ó barrio das Fuggerei.

ULM*

-120.000 hab.

-situada na beira esquerda do Danubio (Donau en alemán), na Suabia bávara.

Visitas:

DSC07838

Fachada da catedral de Ulm, coa torre de pedra máis alta do mundo [XMLS]

-a antiga Catedral (Ulmer Münster ‘a Grande Igrexa de Ulm’)**.-  Hoxe igrexa parroquial evanxélica, obra mestra da arquitectura gótica alemá, só superada en tamaño pola catedral de Colonia. De estilo gótico (1377-1530), destaca a súa colosal torre** da fachada, a torre de pedra máis alta do mundo (161 m), con 768 chanzos para subir a ela (pagando). Rematouse a finais do séc. XIX.

Tamén é interesante a portada dobre**, cun famoso Ecce Homo.

Algúns dos nosos viaxeiros -os intrépidos “correcamiños” maiormente- atrevéronse a subir os 768 chanzos da torre para contemplar as espléndidas vistas da cidade.

-tamén é interesante a Casa do Concello (Rathaus).

DSC07860

Casiñas para os paxaros en Ulm (XMLS)

-Como nos recordou un dos nosos asesores científicos, nesta cidade naceu un dos máis importantes científicos do séc. XX: Albert Einstein (1879-1955), de familia xudía, o enunciador da teoría física da relatividade, a equivalencia masa-enerxía, segundo a ecuación E = mc2.

Estrada secundaria bávara de Ulm a Ratisbona, cos cultivos de lúpulo nas leiras lindeiras (XMLS)

Estrada secundaria bávara de Ulm a Ratisbona,
cos cultivos de lúpulo nas leiras lindeiras (XMLS)

RATISBONA (REGENSBURG)**

– 128.000 hab.

-na beira dereita do Danubio. Cidade nacida dun campamento romano (Castra Regia) do séc. II destinado a albergar a única lexión romana ó norte dos Alpes (o centro da cidade conserva a clásica proxección ortogonal romana). -nesta cidade naceu D. Juan de Austria (1547 ou 1549 – 1578), fillo ilexítimo do emperador Carlos V e de Bárbara Blomberg, veciña desta cidade. Foi bautizado co nome de Jerónimo (Jeromín), pero cando foi recoñecido polo emperador como fillo cambióuselle o nome polo de Juan. Foi militar e diplomático ó servico do seu irmán Filipe II.  -cidade comercial da Idade Media, nó de rutas comerciais.

-os seus comerciantes inspiráronse en Venecia para as súas residencias.

casas-torre pintadas con tons delicados, rúas lousadas, casas con arcos románicos que contrastan coas agullas góticas da catedral. Unha cidade que conserva unha aparencia antiga, dos séculos XV e XVI.

-saíu indemne da 2ª GM, conserva edificios dos séculos XV e XVI. Hoxe é unha tranquila cidade universitaria.

A casa-torre de Goliat de Ratisbona, pintada coa escena de David e Goliat (fresco de 1573) [XMLS]

A casa-torre de Goliat de Ratisbona, pintada coa escena de David e Goliat
(fresco de 1573) [XMLS]

Visitas

Catedral de S. Pedro (Dom St. Peter)**.-  Gótica, iniciada en 1270; as obras duraron máis de tres séculos. A maxestosa fachada principal está flanqueada por dúas torres de 105 m de altura (do séc. XV); a portada principal está decorada con estatuas e relevos. O coro, do séc. XIII, está inspirado nas catedrais francesas. O interior está dividido en tres naves, transepto e coro. Conta con numerosas obras escultóricas e pictóricas de mérito, e unha cripta baixo a nave na que están enterrados os seus bispos. Detrás da catedral, preto da Porta Praetoria, ábrese o claustro (Kreuzgang) do séc. XI.

Niedermünster*.-  Igrexa dun antigo mosteiro do séc. XII (hoxe pazo episcopal).

-o interior, de tres naves, foi reformado ó estilo barroco no séc. XVIII.

-hai tamén unha igrexa dedicada a Santiago (Saint Jakob). Polo que nos relata A. Lavandeira na súa crónica de La Voz de Galicia do 26-08, dous mozos alemáns de Bamberg, Daniel Wehofoith e Silke Vollath, de 26 anos, emprenderon o luns 24 a peregrinaxe a Santiago e, posiblemente, tamén a Fisterra. A presenza de Santiago nas igrexas alemás é bastante apreciable, como iremos vendo.

En Ratisbona vimos por vez primeira as augas do Danubio; a ponte Steinerne estaba en obras (XMLS)

En Ratisbona vimos por vez primeira as augas do Danubio; a ponte Steinerne estaba en obras (XMLS)

Centro histórico

Saíndo da Krauterermarkt, fronte á catedral, chégase á zona medieval. No nº 4 de Watmarkt atópase a Baumbergerturm, casa-torre de sete plantas construída no séc. XIII. No nº 6 pódese ver unha casa gótica (hoxe restaurante) onde, segundo a tradición, naceu D. Juan de Austria, fillo bastardo de Carlos V (a nai, unha muller da burguesía local). No nº 7 áchase a Goliathaus, casa-torre do séc. XIII decorada cun gran fresco de David e Goliat de 1573.

En toda a cidade destaca a decoración das ventás dos edificios, todas con flores.

Steinerne Brücke, ponte de pedra sobre o Danubio, do ano 1135, considerada unha marabilla da técnica (os 16 ollos miden 320 m de longo).

Altes Rathaus (Antiga Casa do Concello), edificio con partes góticas do séc. XIV (oeste) e barrocas de 1661 (leste).

-tamén se atopa unha igrexa de Santiago (St. Jakob), tamén chamada dos Escoceses, un dos puntos de partida do Camiño de Santiago en Alemaña, igrexa dun convento bieito construído por monxes irlandeses no séc. XII. É de feitura románica; é célebre a súa portada**, cun tímpano no que aparece Cristo entre Santiago e san Xoán.

-Nos arredores destaca o Walhalla, edificio con planta de templo dórico construído por Luís I de Baviera para honrar os grandes personaxes alemáns (na mitoloxía nórdica o Walhalla era a residencia dos heroes mortos na batalla).

En Ratisbona, coma en toda Baviera, os símbolos identitarios do Freistaat Bayern ('Estado libre de Baviera'), como a súa bandeira de rombos azuis e brancos, son constante [XMLS]

En Ratisbona, coma en toda Baviera, os símbolos identitarios do Freistaat Bayern (‘Estado libre de Baviera’), como a súa bandeira de rombos azuis e brancos, son constante [XMLS]

COSTA DA MORTE XAN FERNANDEZ CARRERA

"De ruta literaria pola Costa da Morte" (Por Xan Fernández)

Estamos vivindo un momento de auxe das rutas literarias, sobre todo as que se desenvolven en territorio urbano, pois tanto na Coruña como en Vigo estanse a organizar con éxito itinerarios deste tipo guiados por escritores locais.

Hai uns días, o Seminario de Estudos da Costa da Morte, en colaboración coa Asociación de Escritores en Lingua Galega, organizou unha ruta baseada na novela Costa do Solpor, do escritor soneirán Xosé María Lema, para visitar aqueles espazos xeográficos que tiveron un maior protagonismo no libro. A convocatoria foi todo un éxito xa que se inscribiron 54 participantes dispostos a emprender esta viaxe baixo a guía do propio autor.

A primeira parada foi en Boallo (Berdoias), para ver os restos da casa na que habitaron o fidalgo Rodrigo Sánchez de Leis e a súa dona Josefa de Santiyán. O fillo maior deste matrimonio, Xosé de Leis, era o que quería de pretendente para a súa filla, Mariña, o fidalgo Cristovo de Lobeira. Estes personaxes reais aparecen no libro xunto con outros ficticios.

Antes de entrar en Fisterra tomamos o desvío cara a praia da Langosteira, o primeiro escenario, xa que é aquí onde atracou a Hispaniola despois da longa e accidentada travesía. Neste areal, o guía indícanos que ollemos cara ao monte Facho para localizar os dous outeiros cónicos que hai nos extremos, e que semellan os seos dunha muller deitada, que serían os «espidos peitos de muller enfesta». Ollando cara a esquerda vemos a impoñente mole granítica de cor rosada que forma o monte Pindo, a Montaña Vermella da novela.

No porto fisterrán agardábanos o poeta Alexandre Nerium, pseudónimo de Manuel López, o guía do Museo da Pesca situado no Castelo de San Carlos. Neste escenario é onde se dá o encontro entre Antón do Campón, sarxento que estaba a cargo da fortaleza, e o señor Trelawney, armador do barco, que viña solicitar operarios para arranxar os estragos que unha tormenta fixera no navío. Nerium recitounos varios dos seus poemas nos que o novelista se inspirou.

Rumbo ás terras de Muxía

Desde Fisterra partimos con rumbo ás terras de Muxía. Ao chegar a Vilarmide viramos á esquerda cara a Santa Mariña para pasar por diante da casa na que nacera o verdadeiro Crego Sabio, no que se inspirou o narrador para crear un dos personaxes do seu libro. Despois fomos a pé pola pista que conduce á punta da Buítra para ver desde alí destacados escenarios da novela: os cabos Touriñán e Vilán e, sobre todo, a praia da Arnela e a furna da Buserana. Desta praia partirá a Hispaniola para o seu país. Dentro da furna gardaban os piratas da Confraría da Man Morta os botíns das súas abordaxes.

Pola tarde emprendemos unha camiñada de máis de 2 quilómetros desde o Alto das Campeleiras (Santa Mariña de Xaviña) pola pista de terra ata o monte Branco. Neste lugar ollamos a Area Escorredía, unha rampla areenta que baixa pola ladeira do monte desde unha altura de máis de cen metros, e o Penal do Veo, un bloque granítico de forma cónica, pertencente á serra de Pedras Rubias, nome ficticio da serra de Pena Forcada. Xa de volta vimos, desde a parte alta do lugar de Santa Mariña, outro dos escenarios destacados da novela: os Coídos Xemelgos (enseadas do Colludo e de Cabanas, na realidade); no primeiro deles situaríase o Porto Valente, onde estivera atracada a Hispaniola vixiada polo bergantín An Ankou.

Finalmente paramos en Camelle para ver os valados das pequenas hortas da beiramar, que inspiraron o Valado do Vento da novela. Demos por rematada a ruta diante do Museo da Fundación Man, satisfeitos de visitar os escenarios máis representativos nos que se desenvolve a narración e tamén de gozar dos magníficos escenarios reais que nos brindou a natureza.
En la Voz de Galicia http://www.lavozdegalicia.es/noticia/carballo/fisterra/2015/10/23/ruta-literaria-pola-costa-da-morte/0003_201510C23C11992.htm

A excursión "Costa do Solpor" foi todo un éxito

Organizada polo Seminario de Estudos Comarcais da Costa da Morte (SEMESCOM) e co acolaboración da Asociación de Escritores en Lingua Galega (AELG) o pasado 17 de outubro tivo lugar a primeira excursión ou excursión inaugural da Ruta Costa do Solpor, ruta que combina o turismo coa literatura, pois pretende levar os viaxeiros no tempo polos principais escenarios nos que se desenvolveu, en agosto de 1761, a narración.

Escenarios da "Costa do Solpor"

Escenarios da “Costa do Solpor”

Lembremos que Costa do Solpor empeza onde remata A illa do tesouro, a famosísima obra do escritor escocés Robert Louis Stevenson, e esta é a sinopse da súa trama:

Un descoñecido escritor en lingua inglesa narra polo miúdo, a finais do séc. XIX, a viaxe de volta da goleta Hispaniola, cargada cun fabuloso tesouro conseguido tras múltiples penalidades nunha perdida illa do Atlántico. Tal viaxe de volta non fora o camiño de rosas da narración stevensoniana, pois o navío tivo serios contratempos na costa galega máis occidental, a chamada Costa do Solpor ou do Solposto, ó ser abordada fronte ó cabo Vilán por dous navíos corsarios con base no porto da Coruña. O destino da goleta era ser incendiada, despois de lle quitar o seu tesouro, con todos os seus tripulantes dentro en mar aberto; pero o grumete Jim Hawkins logra escapar e acadar a costa, onde coñece un mozo pegureiro chamado o Chavián e unha valente fidalga chamada dona Mariña de Lobeira que o van axudar a salvar os seus compañeiros dunha morte certa e recuperar o seu tesouro.

Éxito de convocatoria: todas as prazas cubertas (55)

O SEMESCOM anunciara a excursión no seu web con quince días de antelación, e no prazo dunha semana xa practicamente estaban cubertas todas as prazas, que nun principios eran 50, pero que houbo que ampliar a 55 atendendo algunhas peticións. Nin que dicir ten que houbo lista de espera, pero ninguén se deu de baixa a última hora. O éxito de convocatoria foi total; faltaba por ver se tamén sería exitoso o desenvolvemento do percorrido cos seus horarios tal como `prepararan dosu membros do Seminario.

1ª parada: fronte ás ruínas da casa fidalga de Boallo (Berdoias) [foto Xan Fdez.]

1ª parada: fronte ás ruínas da casa fidalga de Boallo (Berdoias) [foto Xan Fdez.]

A MAÑÁ

O autobús da empresa Facal de San Cremenzo de Pazos (Zas) saíu pouco despois das 10 h da mañá da Praza do Concello de Vimianzo cos seus 55 viaxeiros, lectores da novela na súa maior parte (pero, a dicir a verdade completa, outra boa parte confesou que aínda non a lera).

Á saída de Vimianzo o guía salientou a importancia desta vila do interior do territorio, maiormente porque nela se ergue un castelo medieval ben conservado que de principios do séc. XVI a mediados do XIX fora cabeza reitora da xurisdición señorial de Vimianzo, que formaba parte dos estados dos condes de Altamira. Dos estados dos Altamira eran tamén as xurisdicións señoriais veciñas de Mens e de Corcubión, tamén con cadanseu castelo, nos que residían os meiriños ou apoderados dos condes, que eran os que recollían e almacenaban os froitos das colleitas dos vasalos. Estamos en plena época do mundo dos foros, que é tratado na novela con amplitude.

1ª parada: ruínas do pazo de Boallo (Berdoias-Vimianzo)

Os señores de Altamira –a poderosa familia Moscoso- marcharan para a Corte vivir preto dos reis e acabáronse desgaleguizando. Quen vivía en Galicia, na zona rural e nas vilas e cidades, era a pequena nobreza, a fidalguía, escribáns e administradores das terras dos grandes señores, intermediarios que quedaban para o seu goberno con parte dos produtos que os vasalos estaban obrigados a entregarlles ós señores como pagamento polo usufruto das terras que cultivaban.

Houbo que desviarse uns quilómetros pola estrada de Muxía para ir ver unha ruínas dunha casa fidalga do séc. XVII hoxe invadida pola maleza. Trátase da casa que a principios do séc. XVII construíra o fidalgo Martiño de Castiñeira, fillo menor de Alonso II de Lema (do que se conserva no lugar de Berdoias, tamén en vías ruinosas, a súa casa do ano 1607).

En Costa do Solpor hai personaxes reais e imaxinarios. Entre os primeiros está a familia do escribán D. Rodrigo Sancho de Leis, a súa esposa Dª Josefa de Santiyán y Valdivieso  e os seus numerosos fillos e fillas. Dela fálase no cap.  48 (‘Casamento de trato’).

Malia as hedras e silvas que practicamente recobren a mansión,  os viaxeiros puideron observar formas arquitectónicas de séculos pasados, coma unha fermosa cheminea.

Os 54 viaxeiros da excursión inaugural da ruta na praia da Serra, onde fondeara a Hispaniola tras a tempestade; ó fondo, Fisterra e mais os "espidos peitos da muller enfesta"

Os 54 viaxeiros da excursión inaugural da ruta na praia da Serra, onde fondeara a Hispaniola tras a tempestade; ó fondo, Fisterra e mais os “espidos peitos da muller enfesta”

2ª parada: praia da Langosteira (Fisterra)

Despois de pasar polo concello de Cee á altura do que noutrora foi a Casa do Camiño –onde o espía da Confraría da Man Morta, Mingos o Tiopa, alugara un cabalo para percorrer ó trote as 15 leguas que o separaban da Coruña- ó fío das 11 h o autobús aparcou nunha das entradas da praia da Langosteira.

Nesta fermosa praia fisterrá, localmente coñecida como praia da Serra, recalara a Hispaniola tras sufrir a noite anterior un violento trebón (narrado polo miúdo no cap. 6). Rematada a tempestade, seguindo unha luz no alto dun monte darían arribado a este areal. Ó día seguinte viron cara ó leste unha alta montaña de pedra de cor rosada (a Montaña Vermella: o monte Pindo) e as casas de pedra escura  dunha aldea situada cara ó oeste (Fisterra). Esta aldea estaba coroada por un monte rematado en dúas formas cónicas case idénticas que semellaban os peitos dunha muller deitada (“os espidos peitos da muller enfesta”, do poeta Alexandre Nerium). O guía leu tamén un poema da poeta fisterrá Mónica Góñez alusiva a esta formación natural; un poema que empeza deste xeito:

Puta libidinosa

que fa-lo morto eternamente;

berro de sal

que estoupa en terra sacra

mollada de luxuria (…)”

O profesor Antón G. Losada explicando a xeoloxía do Arco Fisterrán (foto XMª Lema)

O profesor Antón G. Losada explicando a xeoloxía do Arco Fisterrán (foto XMª Lema)

Un dos viaxeiros, o profesor Antón García Losada, explicou a formación do asombroso macizo do Pindo, da desembocadura en fervenza do río Xallas ó seu caróon e do tómbolo de Fisterra. Outra profesora, Xela Cid, completou a explicación falando da reivindicación do Parque Natural do Pindo, negado teimudamente pola Xunta de Galicia.

3ª parada: porto de Fisterra e castelo de San Carlos

Na novela, o armador da goleta –o squire (fidalgo) John Trelawney- o grumete Jim Hawkins e algúns mariñeiros foron en lancha ó porto de Fisterra para contratar uns operarios (carpinteiros, trinqueiros, calafates…) que os axudasen a reparar os estragos do temporal.

Recibiunos no peirao unha pequena formación militar ó cargo dos mostachudo sarxento, Antón do Campón (o Atrevido de Fisterra ou Muito Home), que estaba ó cargo do castelo de San Carlos, fortaleza para defender a vila dos ataques de frotas estranxeiras ou de piratas.

Cando o armador lle pregunta ó sarxento -nun portugués macarrónico (pois pensaba que estaba na costa portuguesa)- onde se atopaba, este respóndelle que estaban na Estrela Escura, nome produto dunha  tradución equivocada de finais do séc. XV do latinismo Finis Terrae por Stella Obscura. Despois aclararíaselle que era “Finisterra”.

O poeta Alexandre Nerium (guía do Museo da Pesca do castelo de San Carlos) nun momento da recitación (foto XMLS)

O poeta Alexandre Nerium (guía do Museo da Pesca do castelo de San Carlos) nun momento da recitación (foto XMLS)

O castelo de San Carlos garda no seu interior na actualidade o Museo da Pesca de Fisterra, do que é o guía Alexandre Nerium (pseudónimo literario de Manolo López, mariñeiro e poeta). Tras unha breve explicación introdutoria, Alexandre Nerium recitou varias poesías inspiradoras de varias pasaxes da novela, empezando co soneto “Tómbolo”, o dos “espidos peitos da muller enfesta” e mais “a nave de pedra de velames rafados polo vento”; continuou coas poesías alusivas ós barcos “que levan o crepúsculo gravado nas cadernas” (p. 410 da novela) e desvelou amén a poesía inspiradora da vella cántiga que madre Farruca –a ama de cría da fidalga dona Mariña- non foi quen de acabar (p. 380: “Dos teus ollos quero naufragar na fondura…”). Rematou co poema “Cabaleiro de mar”. Os viaxeiros premiaron con efusivos aplausos a intervención do poeta fisterrán.

4ª parada:  pista da punta da Buitra

Veu logo un longo tramo de 35 km polo interior da comarca fisterrá (a vella Terra de Nemancos) no que se foron explicando outros pormenores da novela. Neste tramo o profesor Xosé M. Penas Patiño falou da caza de baleas á que se dedicaron moitos portos desta costa. En embarcacións rudimentarias moitos mariñeiros expoñían constantemente a vida (moitos perdérona) nesta perigosa aventura. Ata non hai moito existía na punta de Caneliñas (Cee) unha factoría baleeira. Nesta costa consérvase moita toponimia alusiva ás baleas, e os lugares sinalados como atalaias eran puntos para vixiar a presenza destes mamíferos mariños.

A Hispaniola bordeou o cabo Touriñán para buscar a enfilación do Vilán (foto XMLS)

A Hispaniola bordeou o cabo Touriñán para buscar a enfilación do Vilán (foto XMLS)

Sobre as 12,50 h o guía recibimos a chamada de Isabel Freire, locutora do programa “Coñecer Galicia”, da Radio Galega. Neses dez minutos previos ás noticias da unha da tarde fíxose un resumo do percorrido xa feito e o que quedaba por facer. Naquel momento, precisamente, o autobús pasaba preto da Casa de Trillo, hoxe dedicada a turismo rural, que fora a casa natal do auténtico crego sabio, José Díaz Arosa, párroco de San Cibrán de Vilastose que vivira a finais do séc. XIX e no primeiro terzo do XX. O directivo do SEMESCOM e profesor Xan Fernández Carrera ampliou a información sobre este crego con sona de menciñeiro e adiviño. Na Casa e Trillo consérvase unha copia das Cartas forales del lugar de Santamarina, de 1558, con acoutacións á marxe do cura, nas que criticaba o réxime foral e ós abusos dos frades de Moraime.

O Crego Sabio da novela, aclararía o autor e guía, é o compendio doutros dous cregos máis, un deles o crego liberal e revolucionario Juan Antonio Posse (1766-1854), autor dunhas famosas memorias escritas contra 1834.

Pasamos polo lugar do Cuño –que conta con un dos coídos (praia de coios) máis grande e fermosos da costa- e axiña nos detivemos á entrada da pista forestal que remata na punta da Buitra.

Nas entrañas do monte Cachelmo atópase a furna de Buserán ou do Trabeiro, onde "escachan as ondas espalladas polo mar" (López Abente) [foto XMLS]

Nas entrañas do monte Cachelmo atópase a furna de Buserán ou do Trabeiro, onde “escachan as ondas espalladas polo mar” (López Abente) [foto XMLS]

Iniciamos así o percorrido cara á punta da Buitra, o primeiro percorrido a pé: unha pista forestal de terra doada de percorrer, pois é case toda cha e sen excesivas elevacións. Percorreuse exactamente 1,2 km (2.4 km contando coa volta), os precisos para ver desde este lugar unha paisaxe ben engaiolante:

En primeiro lugar, á esquerda, pódese apreciar o longo brazo do cabo Touriñán metido no océano, o punto máis occidental de Galicia e da España peninsular (hai pouco celebrouse un evento turístico denominado “Touriñán, Solpor de Europa”).

Cando rompeu amarras de Fisterra, a Hispaniola, tras virar na punta do cabo fisterrán, pasou preto do cabo Touriñán na procura do Vilán, o que mellor daba a enfilación das Illas Británicas.

A Arnela, onde rematou a aventura da Hispaniola na Costa do Solpor (foto XMLS)

A Arnela, onde rematou a aventura da Hispaniola na Costa do Solpor (foto XMLS)

De fronte, ó lonxe, albícase precisamente a inequívoca formación penedía do cabo Vilán, ó que hai que imaxinar sen a súa alta torre-faro, pois á altura de 1761, agás a Torre de Hércules da Coruña, a costa española estaba desprovista de faros (os primeiros datan de 1853).

Pero o principal motivo para achegarnos a este sitio era para ver de preto tres importantes escenarios da novela: o monte Cachelmo, a furna de Buxerán ou do Trabeiro e a praia da Arnela.

Os viaxeiros lectores tiveron que facer unha viaxe no tempo para imaxinar nestes escenarios ou na súa redonda os sucesos que se narran nos capítulos 51 (‘A meiga Melania’), 52 (‘Novexilde’), 53 (‘A eira das meigas’), 54 (‘A boca da serpe’), 55 (‘Un plan moi arriscado’); o desenlace final da novela ten a furna como escenario: capítulos do 64 ó 71 (este titulado ‘A maldición da furna’). Na Arnela terán lugar os episodios máis inesperados do remate (capítulos do 70 ó 74).

Arnela_costa_Do_solpor

Contemplando os escenarios da novela fronte ó Cachelmo, á furna e á Arnela (foto Xan Fernández)

De camiño cara ó xantar aclaróuselles ó viaxeiros o lugar aproximado de Vilasumisa, a vila fantasma, a vila maldita, a dos lombudos de tanto abaixar a cabeza, a que pola preguiza e submisión dos seus habitantes ós poderosos acabou por desaparecer baixo as areas da súa extensa praia, transformadas hoxe en voluminosas formacións dunares. O lugar onde estivo situada esta infausta vila desaparecida –esperemos que para sempre- da faz da terra era unha das sorpresas que se lles reservaba ós viaxeiros.

Volvendo da Buitra (foto XMLS)

Volvendo da Buitra (foto XMLS)

Pasando preto da igrexa de San Xián de Moraime falóuselles ós viaxeiros da importancia deste edificio –tanto desde o punto de vista histórico como do artístico- e tamén do caso curioso de que a imaxe do seu patrón, san Xián, do seu interior, apareza vestido coma un nobre do séc. XVIII. ¡Nin que se tomara o modelo das ricas vestiduras do squire Mr. Trelawney da Hispaniola!

A TARDE

Tras o xantar nun restaurante dos Muíños (Muxía), sobre as 4,15 h da tarde arrincou o autobús en dirección á Ponte do Porto. Fomos pola estrada litoral dos Muíños a Cereixo (Vimianzo) polos lugares de Merexo e Leis; arredor duns 13 km. Trátase dunha estrada que vai bordeando a ría de Camariñas e ollando constantemente, polo tanto, fermosas paisaxes mariñas. Un dos lugares máis paradisíacos é a praia do Lago, onde desemboca un regato formando unha pequena lagoa litoral.

Vista parcial do xantar nos Muíños (Muxía) [foto XMLS]

Vista parcial do xantar nos Muíños (Muxía) [foto XMLS]

 Atravesamos o río do Porto pola vella ponte que deu nome á vila camariñá da Ponte do Porto. Nesta ponte tivo lugar un divertivo episodio que se narra no cap. 49 (‘O milagre de san Roque’), motivado pola particular iconografía de san Roque, e tamén porque nunha das entradas da ponte houbera unha ermida dedicada ó santo avogoso contra a peste. A principios do séc. XX destruíuse esta ermida e construíse no seu lugar a igrexa parroquial porteña, desafortunado exemplo de feísmo arquitectónico (localmente chámanlle “a igrexa do silabario”).

6ª parada: Alto das Campeleiras-Santa Mariña

Continuamos pola estrada da Ponte do Porto a Camelle. Despois do cemiterio desta localidade collemos á esquerda o ramal en dirección a Santa Mariña. Chegamos ó Alto das Campeleiras (citado na novela) arredor das 5 da tarde. Desde este punto, situado xunto ó cemiterio de Santa Mariña, iniciamos o segundo percorrido a pé, primeiro por un camiño forestal en bastante bo estado e logo, na parte final, por un camiño de monte moi irregular. Uns 2,2 km na ida (4,4 km entre ida e volta).

O "atallo" cara á duna do monte Branco (foto XMLS)

O “atallo” cara á duna do monte Branco (foto XMLS)

A anécdota da excursión estivo en que, cando chegados ós 2 km se albiscaba á dereita a area da gran duna-cráter do monte Branco (a uns 100 m de altitude), algúns dos viaxeiros máis adiantados viron un carreiro de monte e deron en dicir que era un atallo para chegar a ela. Os organizadores sabiamos que había un camiño uns 100 m máis adiante, pero uns polos outros acabamos por deixarnos levar porque tamén nos parecía un atallo. Resultado: fomos todos atrás da “avanzadilla” e o “atallo” resultou ser un tortuoso e revirado carreiro estreito entre toxos de certa altura. Tantas eran as ansias de chegar ó “paraíso” natural que case todos demos pasado por entre as agresivas toxeiras, con non poucas dificultades. “Todo paraíso ten o seu camiño esgrevio para percorrer antes”, dixemos para mellor dourar a píldora. Esta inesperada “ruta dos toxos” deu pé para falar da Côte des Ajones (‘Costa dos Toxos’), ruta turística que constitúe, xunto coa Côte du Granite Rosé (‘Costa do Granito Rosado’) un dos atractivos turísticos do norte da Bretaña francesa; o seu emblema é a chorima.

A inesperada "ruta dos toxos" da Serra das Penas Rubias (foto Xan Fdez.)

A inesperada “ruta dos toxos” da Serra das Penas Rubias (foto Xan Fdez.)

Desde a parte alta da duna cóncava do monte Branco contémplase unha das mellores paisaxes de toda esta costa. Nel situáronse varios escenarios naturais da novela. Non podía ser menos: mirando cara ó norte, á nosa dereita: as enseadas do Colludo e das Cabanas de Santa Mariña seperadas pola estreita restinga do Capelo (os Coídos Xemelgos da novela: as enseadas do Porto Valente -onde estivera ancorada a Hispaniola vixiada polo bergantín pirata An Ankou– e das Lobeiras –onde se atopaba o outro navío pirata: o El Trueno).

"Un inmenso areal sen mar a 200 pés sobre o nivel do mar" (p. 277 da novela) (foto XMLS)

“Un inmenso areal sen mar a 200 pés sobre o nivel do mar” (p. 277 da novela) (foto XMLS)

Mirando cara ó oeste contémplase a extensa e fermosa praia do Trece (localmente coñecida como o Cusiñaduiro). Se queremos baixar rapidamente cara a ela teriamos que facer como o Chavián e Jim: baixar pola Area Escorredía, coma se fose un moderno tobogán. Jim baixara con moito medo e forzado –e de que maneira- polo seu amigo (cap. 34).

Os penedos rosados deste paradisíaco lugar inspiraron a Serra das penas Rubias (Serra da Pena Forcada, na realidade), que forma parte das formacións de penedos de formas diversas que bordean esta costa e se erguen cara ó ceo como poutas de animais salvaxes. Esta serra remata no mar co Penal do Veo, fermoso penedo cónico.

area escorredia

A ‘Area Escorredía’ do cap. 34 (foto XMLS)

O profesor Antón G. Losada volveu dar unhas explicacións científicas sobre a formación destas estruturas pétreas e o fotógrafo Xurxo Lobato realizou non poucas tomas, incluso primeiros planos dalgúns dos viaxeiros.

Cando volvemos onda o autobús xa case eran as 7 da tarde. Un pouco máis adiante baixamos a pé pola desviación que leva ó lugar de Santa Mariña e ó seu porto e, desde o alto, albiscamos ó fondo as dúas enseadas xemelgas como as deberon contemplar o Chavián e Jim desde o alto da Pedra Vixía, o gran penedo da Costa do Cairo (cap. 33).

Con Santa Mariña, a súa igrexiña románica e os Coídos Xemelgos ó lonxe evocáronse outros momentos importantes da novela.

O Penal do Veo, tamén citado na novela (foto XMLS)

O Penal do Veo, tamén citado na novela (foto XMLS)

COSTADAMORTE 17.10.2015 ©xurxo lobato 144

Ser fotografado por un profesional da fotografía coa praia do Trece ó fondo, presta (foto Xurxo Lobato)

COSTA DA MORTE XAN FERNANDEZ CARRERA

Xan Fernández tamén foi fotografado por Xurxo Lobato

O grupo tamén foi fotografado por Xurxo Lobato neste fermoso lugar que tanto protagonismo tivo na novela

O grupo tamén foi fotografado por Xurxo Lobato neste fermoso lugar que tanto protagonismo tivo na novela

7ª parada: Camelle

Desandamos parte do andado e dirixímonos cara á vila de Camelle, para dar remate á nosa singradura. Alí introducímonos entre as minúsculas leiras da beiramar para ollar os elevados valados que as protexen (ou protexían, pois a maior parte están a monte, sen cultivar). Estes valos feitos de croios arredondados foron fonte de inspiración para o Valado do Vento da península da Pedrosa, obra mestra de Alfred, o náufrago inglés, o paí do Chavián. Alfred tiña na novela un don especial: que construía altos valos esburatados coma cenefas de encaixe nos lugares máis altos e batidos polo vento, pero este non llos tiraba, quizais porque el sabía escoitar o susurro do vento e levaba as pedras ó oído para escoitalas tamén e colocalas no lugar que elas desexaban. O seu fillo Chavián desexaba saber se tamén herdara ese don paterno.

Moitos lectores pensaban que o personaxe do náufrago inglés está tomado de Manfred Gnädinger, Man, o alemán de Camelle, que finara de pena o Día dos Inocentes do ano 2002 ó ver o seu museo invadido polo fuel, a galipota, do petroleiro Prestige.

O autor aclarou que hai cousas de Man neste náufrafo inglés, sen dúbida, pero a principal fonte de inspiración para o home que falaba coas pedras do cap. 43 fora un personaxe dunha lenda bretoa, aínda que na propia Galicia sempre houbo tamén homes con este don; un dos viaxeiros lembrou que seu pai, canteiro, sempre dicía que non había pedra mala para construír: todas son aproveitables; só había que saber atoparlles o asentamento axeitado. Non se pode negar que, na parte correspondente ós derradeiros anos de vida daquel náufrago desmemoriado, a figura de Man está presente, pero no do home que se entendía co vento e coas pedras xa non.

X.Mª Lema e Xurxo Lobato (foto Xan Fdez.)

X.Mª Lema e Xurxo Lobato (foto Xan Fdez.)

O autor recordou tamén a anécdota dunha lectora de Camelle, membro do Club de Lectores Arao da Ponte do Porto, que pensaba que ela ben podería ser descendente do náufrago inglés da novela. ¿Como non ía ser así se a súa casa era “a casa do Ingrés” e a súa familia era “a do Ingrés”?. Si non è vero, è ben trovato: non hai dúbida de que Carmen de Lelucho –así se chama a lectora- descende dalgún náufrago inglés, fose quen fose.

Houbo unha visita rápida ó Museo do Alemán, o situado ó aire libre ó lado dun espigón do porto, e todos os viaxeiros lamentaron o estado de abandono en que se atopan as súas esculturas o aire libre formadas por pedras arredondadas polo mar, ósos de animais, vértebras de cetáceos… O seu estreito habitáculo está xa practicamente en ruínas sen que ningún organismo oficial se moleste en reconstruílo.

Demos por rematada a primeira excursión da Ruta Costa do Solpor cunha foto de familia a un e a outro lado da escultura coa súa efixie situada diante do museo a el dedicado, o da Fundación Man, onde se conservan todos os seus pequenos cadernos coas súas notas e cos debuxos que obrigaba a facer ós visitantes ó seu museo, entre outros obxectos persoais.

Foi unha sentida homenaxe a este alemán que deixara polos anos 60 a pracidez das augas do lago de Constanza da súa Alemaña natal polo mar bravo do porto camellán. Escolleu unha vida de anacoreta e transformouse no artista das crebas mariñas. Coa súa morte transformouse nun mito, e tamén a súa obra.

O viaxeiro Xurxo Lobato tamén nos fotografou en Camelle co gallo de lle render a Man unha sinxela homenaxe, ó remate da primeira excursión da Ruta Costa do Solpor.

O viaxeiro Xurxo Lobato tamén nos fotografou en Camelle co gallo de lle render a Man unha sinxela homenaxe, ó remate da primeira excursión da Ruta Costa do Solpor.

(A Ruta Costa do Solpor ó completo pode verse no web da AELG)

costa do solpor

Primeira excursión "Costa do Solpor" (17/10/2015)

O Seminario de Estudos Comarcais da Costa da Morte (SEMESCOM), en colaboración coa Asociación de Escritores en Lingua Galega (AELG), organiza a primeira excursión en autobús (e, en parte, a pé) da Ruta Costa do Solpor para o sábado 17 de outubro de 2015.

Trátase dunha ruta  turístico-literaria de un día (mañá e tarde) que percorre os escenarios naturais da novela Costa do Solpor (Finalista Premio Xerais de Novela 2011 e Premio da Crítica Galicia 2014 de Creación Literaria) de Xosé Mª Lema, escenarios na súa maior parte de grande interese paisaxístico.

Escenarios da "Costa do Solpor"

Escenarios da “Costa do Solpor”

A excursión permitirá identificar a maior parte dos lugares do mapa da páx. 636 da novela: o pazo de Boallo; a Casa do Camiño; no litoral fisterrán, a visión dos “espidos peitos da muller enfesta” e da “montaña Vermella”, o porto de Fisterra e a fortaleza de San Carlos; a casa natal do Crego Sabio; litoral muxián: praia da Arnela, monte Cachelmo e a furna da Buserana; Vilasumisa, a vila maldita; litoral camariñán: cabo Vilán, a “Area Escorredía”, o Penal do Veo e a Serra das Penas Rubias; Valverde; os Coídos Xemelgos; os valados litorais etc.

O percorrido será na súa maior parte en autobús, con algúns tramos a pé (2,2 km en total na área da punta da Buitra e un total de 1,5 km na área praia do Trece-Santa Mariña). Polo tanto, convén levar calzado axeitado.

Ruta Costa do Solpor

Mapa de Galicia. Escala 1:250.000; Edicións do Cumio 2014

O guieiro será o propio autor da novela, e contaremos coa colaboración especial do poeta fisterrán Alexandre Nerium, que recitará algunhas poesías súas que inspiraron algúns momentos importantes da obra.

A ruta completa atópase no web da AELG: www.aelg.gal (Ruta Costa do Solpor:

http://www.aelg.org/Centrodoc/GetParatextById.do?id=paratext7894). Quen o desexe pode levala impresa, pero advírtese que o seu contido está pensado para varios días e non só para un, e que nela hai tramos longos que só se poden percorrer a pé.

Saída de Vimianzo (Praza do Concello) ás 10 da mañá do 17 de outubro.

Xantar no Restaurante O Pinar (Os Muños-Muxía), ás 14,30 horas.

De volta en Vimianzo: sobre as 8 da tarde.

Prezo por persoa: 25 € (inclúe xantar e autobús).

Aínda quedan prazas dispoñibles. Anotarse antes do día 10 de outubro.

Contáctese con semescom.info@gmail.com.

Viaxe ó sur de Alemaña 3

3º día (Samstag / Sábado 22 August)
Matrícula dun coche de Baviera, co escudo do land (Estado). Na centralista Francia permítise nas matrículas a bandeira das regións (Bretaña, Normandía...). En España, o centralismo chegou ó extremo de eliminar ata as iniciais das provincias (pulsar para ampliar as fotos)

Matrícula dun coche de Baviera, co escudo do land (Estado). Na centralista Francia permítise nas matrículas a bandeira das regións (Bretaña, Normandía…). En España, o centralismo chegou ó extremo de eliminar ata as iniciais das provincias (pulsar para ampliar as fotos)

 

MÚNIC (MÜNCHEN)**

-1.248.000 hab., capital da Baviera. É a terceira cidade de Alemaña en número de habitantes, tras Berlín e Hamburgo. Atópase sobre o río Isar, ó norte dos Alpes Bávaros. É a cidade máis latina de Alemaña, e tamén a máis católica (coma case toda a Baviera, defensora do catolicismo nas guerras de relixión dos séculos XVI e XVII). O papa anterior, Bieito XVI (o cardeal Ratzinger), é natural de Marrktl, preto de Altötting, a uns 100 km ó leste de Múnic.

Os bávaros son considerados moi conservadores, sobre todo polas cidades de Berlín ou Hamburgo, máis progresistas. Con todo e iso, a capital, Múnic, vota habitualmente ó Partido Social Demócrata (SPD), pero non así o conxunto da Baviera, onde o triunfo da Unión Social Cristiá de Baviera (CSD) –permanentemente coaligada coa Unión Demócrata Cristiá alemá (CDU)- dáse por descontado en cada elección; durante anos Baviera estivo gobernada por Franz Joseph Strauss (Múnic 1915-Ratisbona 1988), que tamén foi ministro no Estado federal. A súa tendencia moi conservadora levouno incluso a enfrontarse con Helmut Kolh, presidente da CDU e socio seu no goberno. Ó longo da súa carreira política viuse implicado en varios escándalos, coma o Spiegel, que rematou coa súa saída do goberno federal como ministro de Defensa. Nas eleccións de 1980 presentouse a chanceler federal pero sufriu un estrepitoso fracaso. Faleceu en Ratisbona o 3-10-88, dous días despois de sufrir un colapso no sistema circulario durante unha cacería.

Nesta cidade teñen as súas sedes principais importantes empresas como a BMW (Bayerische Motoren Werke) e a Siemens.

DSC07756

Vista da cidade desde a torre da Neus Rathaus

 

Historia

A cidade de Múnic (München en alemán < do antigo alemán *munichen ‘lugar de monxes’) fora medrando arredor de monxes bieitos no séc. IX, de aí o seu nome. Non obstante, ten a súa fundación oficial en 1158, outorgada nun diploma do emperador Frederico Barbarroxa.

En 1180 recibiu en feudo o ducado de Baviera o duque Otto von Wittelsbach, dinastía que reinaría no ducado (despois reino) sen interrupción ata 1918.

En 1503 o ducado de Baviera pasou a Alberte IV o Sabio, que fixou a capital en Múnic; a partir deste momento a cidade empeza a desenvolverse. Guillerme IV promoveu o humanismo italiano e foi mecenas de artistas (os Altdorfer, p.ex.). Tamén foi esplendoroso o reinado de Maximiliano I (1598-1651), gran construtor. Durante a Guerra dos Trinta Anos e na da sucesión austríaca sufriu violentas ocupacións.

Con Maximiliano I (IV como príncipe elector) Baviera converteuse en reino en 1806. Nestes primeiros anos do séc. XIX Baviera pasa a formar parte da Confederación do Rin, baixo o dominio francés (Napoleón I). Tras o derrubamento do Imperio napoleónico, no Congreso de Viena (1815), o reino uniuse á Confederación Xermánica, formada por 39 estados, cada un deles con leis e sistema de goberno propios, pero cunha forte conciencia -fomentada por intelectuais coma Fichte, Hegel ou Ranke- de formar parte dunha nación alemá común (a idea alemá de “nación”: unha mesma historia, unha mesma lingua, unha mesma cultura, con independencia de que o pobo teña conciencia de pertencer a esa nación  ou non).

A Frauenkirche (catedral de Munic), desde a torre da Nova Casa do Concello

A Frauenkirche (catedral de Munic), desde a torre da Nova Casa do Concello

Con Luís I (1825-1848) Múnic viviu a súa última etapa de esplendor (construíronse a maior parte dos museos e palacios); o amor deste rei pola española Lola Montez provocaría a súa abdicación. Sucedeuno o seu filloMaximiliano II (1848-1864), e a este Luís II (1864-1886), que subiu ó trono con 18 anos e con soños de grandeza; a causa dos gastos ocasionados pola construción de castelos irreais foi declarado tolo e forzado a abdicar.

A partir de 1860, Prusia, o reino setentrional, toma protagonismo de cara a lograr a unificación alemá. O chanceler Otto von Bismarck foi o artífice desta unificación, valéndose da guerra e da diplomacia. A terceira guerra foi contra Francia, a quen se lle reclamaba as rexións de Alsacia e Lorena, que quedarían anexionadas ó Imperio alemán tras a vitoria de Sedán (1870). En 1871 constituíuse o Segundo Imperio alemán (II Reich) ó que se uniron tamén os estados do Palatinado, Baden, Württemberg e o reino de Baviera (o rei Luís II recibiu, a cambio de recoñecer a autoridade do emperador Guillerme II, unha boa asignación anual que lle veu moi ben para as obras dos seus palacios).

Äs figuras (mangadas) do frontón do templo de Exina (Grecia), na Gliptoteca de Múnic

Äs figuras (mangadas) do frontón do templo de Exina (Grecia),
na Gliptoteca de Múnic

A partir deste momento Baviera segue a sorte de todo o Imperio alemán. Deste xeito, ó rematar a I Guerra mundial coa derrota xermana, como acontecera co emperador Guillerme, o rei bávaro Luís III tivo que abdicar, forzado por unha revolución.

No período de entreguerras (1919-1939), Múnic foi un dos focos principais dos movementos que rexeitaban as condicións impostas a Alemaña polo Tratado de Versalles (1919). Nunha cervexería muniquesa (a Sterneckerbräu), Adolf Hitler fundou en xaneiro de 1920 o partido Nazionalsocialista[1], e en 1923 tivo lugar o seu levantamento, denominado o ‘Putsch de Múnic’. En 1938 os representantes de Francia, Reino Unido e Alemaña asinaron os Acordos de Múnic, polos que se cedían os Sudetes a Alemaña. Durante a IIGM Múnic sufriu 66 bombardeos que deixaron a cidade en ruínas. Finalizada a guerra, o Estado libre de Baviera integrouse na República Federal Alemá.

 

En Grecia deixaron "o molde" sen as figuras: maqueta do templo de Exina na Gliptoteca

En Grecia deixaron “o molde” sen as figuras: maqueta do templo de Exina na Gliptoteca

En 1962 tivo lugar o ‘Contubernio de Múnic’, denominación despectiva do goberno de Franco a unha reunión de políticos moderados españois críticos coa ditadura franquista (J. Satrústegui, Tierno Galván, Gil-Robles…).

En 1972 celebráronse nesta cidade os XX Xogos Olímpicos, que pasou á historia pola acción do comando terrorista palestino (Setembro Negro) que secuestrou e matou varios deportistas israelís. Nestas olimpiadas varios atletas estadounidenses de color negra erguían o puño como signo doblack power (‘poder negro’) no podio ó tempo que recibían as súas medallas. Era unha protesta a favor dos dereitos civís dos afroamericanos dos EE.UU. Moitos deles quedaron desposuídos da medalla.

Lugares de interese

Dispuxemos dun día enteiro para esta gran cidade. Os nosos viaxeiros tiveron liberdade para moverse ó seu gusto polos lugares do seu maior interese. O grupo que logo denominariamos (cariñosamente) “Os correcamiños”, seguindo o seu costume, dirixíronse de primeiras ó sitio máis arredado, neste caso Dachau, un dos primeiros campos de concentración dos nazis. A nosa viaxe conta cun forte contido histórico, e o coñecemento dun dos campos de sufrimento e exterminio coma este tamén debe ser coñecido, como no ano pasado tamén visitamos en Verdun (norte de Francia) un dos principais escenarios da I Guerra mundial. Outros viaxeiros dedicáronse ós museos (Residenz, Gliptoteca, Museo da Ciencia e da Técnica –que estaba de 70 aniversario-, as Pinacotecas Antiga e Nova…) ou mesmo houbo quen se desprazou en metro ó afastado barrio de Fröttmaning para visitar o Allianz-Arena, o famoso estadio de fútbol.

 

As figuras do carillón da nova Casa do Concello, saíndo a bailar ás 5 da tarde

As figuras do carillón da nova Casa do Concello,saíndo a bailar ás 5 da tarde

Marienplatz* ‘Praza de María’, centro e corazón da cidade, coa columna chamada Mariensäule (1638), de 11,60 m de altura, a fonte Fischbrunnen (‘Fonte do Peixe’).

No lado norte, o Neus Rathaus, edificio neogótico (1869-1907), que conta o maior carillón de Alemaña (43 campás e 32 figuras de cobre esmaltado). Hai moi boas vistas desde a torre do reloxo.

-Enfronte está a Peterskirche (‘igrexa vella de San Pedro’), cunha torre de 96 m (reconstruída tras a 2ªGM en estilo gótico do séc. XIV).

Im Tall, rúa que une a Marienplatz á Isartor.

Histórico poste-símbolo do gran mercado da zona da praza de St.Jacobs

Histórico poste-símbolo
do gran mercado da zona
da praza de St.Jacobs

Hofbräuhaus*, ó norte desta rúa (a fábrica de cervexa máis famosa de Múnic, creada en 1589).

-a Frauenkirche* (igrexa de Nosa Señora), que é a catedral de Múnic, de estilo gótico serodio (1488).

Residenz**, castelo e residencia dos duques e reis de Baviera. Ten moitas salas visitables. Nel atópase o Schatzkammer** (o tesouro da Corte).

Haidhausen*, antigo barrio popular muniqués.

Deutsches Museum** (‘Museo Alemán’), dedicado á Ciencia e á Tecnoloxía; é un dos mellores do mundo no seu xénero; está situado á beira do río Isar (afluente do Danubio pola esquerda), que atravesa a cidade. Este ano estaba celebrando o seu 70º aniversario. A súa tenda estaba chea de nenos e neas engaiolados con xogos relacionados coas matemáticas, a física, a química e a tecnoloxía. http://www.deutsches-museum.de/index.php?id=1&L=1

Schwabing, o barrio latino.

-o Complexo do BMW [léase bi-em-bi] (Bayerische Motoren Werke), co seu museo particular.

As cervexerías muniquesas ó aire libre dunha gran feira de produtos bávaros estaban a tope este Samstag (sábado). Os bávaros tamén se divirten, ¡e logo!

As cervexerías muniquesas ó aire libre dunha gran feira de produtos bávaros estaban a tope este Samstag (sábado). Os bávaros tamén se divirten, ¡e logo!

– E, se queda tempo, non sobra achegarse ó Parque Olímpico (construído para as Olimpíadas de 1972).

-Tamén é digno dunha visita o estadio Allianz-Arena, construído no barrio do norte Fröttmaning polos clubs muniqueses F.C. Bayern München e o TSV 1860 München, que antes xogaban no Estadio Olímpico de Múnic. Recibiu o nome de Allianz Arena porque a firma de seguros Allianz pagou parte das obras. Así e todo, para adaptarse á normativa da FIFA, o seu nome oficial é Fussball Arena München; popularmente coñécese co alcume deSchlauchboot ‘o bote/barca inchable’, pola súa forma externa. Durante os partidos ilumínase coas cores dos equipos.  Iniciáronse as obras en 2002 e rematáronse en 2005; os seus arquitectos: Herzog & De Meuron.
Museo Nacional Bávaro (Bayerisches Nationalmuseum), fundado en 1855.

O estadio Allianz-Arena queda nun descampado ó norte da cidade, no barrio de Fröttmaning

O estadio Allianz-Arena queda nun descampado ó norte da cidade, no barrio de Fröttmaning

DSC07745

Interior da tenda do Bayern München

A Gliptoteca (Glyptoteck)**, un dos museos máis antigos de Europa (famosas esculturas gregas, do séc. VI ó IV a.C., esquilmadas por arqueólogos alemáns, que llas quitaron dos frontóns e frisos dos templos clásicos gregos, coma o de Afaia na illa de Exina, que rivalizara co Partenón ateniense.O Barrio dos Museos (case todos na Brienner Strasse):

  1. Staatliche Antikensammlung**, colección de antigüidades clásicas fundada en 1838 (vasillas gregas, arte etrusca…).
  1. Pinacoteca Antiga (Alte Pinakothek)**:importantes pinturas de Rubens (“O rapto das fillas de Leucipo”), primitivos flamengos, de Alberto Durero, pintores alemáns coma Albrecht Altdofer, Holbein o Vello, Lucas Cranach o Vello, Mathias Grünewald; mestres italianos do Renacemento, holandeses e flamengos do XVII…
  1. 4. Pinacoteca Nova (Neue Pinakothek): pintores dos sécs. XIX e XX (Turner, Daumier,  Corot, Feuerbach,  Degas, Monet, Gustav Kilmt, Toulouse-Lautrec…).
  1. Pinakothek der Moderne**: pintores do séc. XX: Emile Nolde, Beckmann,   Kirchner…).
  1. Haus der Kunst (‘Casa da Arte’), na Prinzeregentsstrasse (ó sur do Englischer Garten ‘Xardín Inglés’). Museo construído entre 1934 e 1937 polo arquitecto Paul L. Troost para ‘Casa da Arte Alemá’ (Haus der Deutschen Kunst). Inaugurouse en 1937 cunha magna mostra da arte xermánica, deseñada para contrastala con outra exposición –tamén alí presente- da considerada “Arte Dexenerada” (Entartete Kunst), onde había obras de Picasso e dos cubistas, expresionistas, abstractos, surrealistas etc. Contra o esperado, procuraron non destruír tales obras “dexeneradas”. En outubro de 1939 a mostra foi complementada co Día da Arte Alemá (Tag der Deutschen Kunst), para celebrar 2000 anos de cultura teutona; asistiron á inauguración Hitler, Göering, Goebbels e Himmler, entre outros.

 

Tenda do Museo da Ciencia e da Técnica, con xogos atraentes para os nenos e nenas

Tenda do Museo da Ciencia e da Técnica, con xogos atraentes para os nenos e nenas

-vilas de recreo:

Pazo de Nymphenburg**: grandioso castelo que ata 1918 foi residencia dos reis bávaros. Construído no  séc. XVII polo duque Fernando María para a súa muller Henriqueta de Saboia. Conta cun parque de máis de 200 ha cuns xardíns moi fermosos.

-arredores:

Dachau (a 18 km ó NO da cidade), campo de exterminio nazi –en principio para presos ideolóxicos e políticos- no que foron asasinadas 50.000 persoas. Reconstruíuse un barracón para dar testemuño dos fornos crematorios. Na porta-reixa de ferro da entrada, coma noutros campos de concentración/exterminio, aparece o letreiro coa máxima “Arbeit macht frei” (‘traballar faivos libres’).  Hai tamén un monumento ás vítimas das deportacións, de Fritz Koelle.

Estes lugares de dor e tormento tamén hai que visitalos para que non se esqueza o que aconteceu neles. A memoria histórica en Alemaña é un feito, ço contrario que en España.

Dachau_porta principal (1)_br

Porta de entrada ó campo de concentración e exterminio de Dachau, coa macabra lenda “Arbeit macht frei” (foto Pablo Sanmartín)

Outra vista da porta de entrada a Dachau (foto Pablo Sanmartín)

Outra vista da porta de entrada a Dachau (foto Pablo Sanmartín)

—————————————————————————————————————————————————————-

[1] Aínda que na historia consta que a cervexería onde Hitler fundara o partido nazi fora esta que acabamos de citar, parece que na Hofbräuhaus onde ceamos a noite anterior tamén fora un dos sitios de reunión [http://www.guiadealemania.com/cerveceria-hofbrauhaus/] (agradecemos a información a Antón G. Losada).

logo ccg

Balance do I Encontro do Patrimonio Cultural e Acción Social

I ENCONTRO “PATRIMONIO CULTURAL E ACCIÓN SOCIAL” (INFORME)

(Consello da Cultura Galega, Santiago, 25-09-2015)

O Seminario de Estudos Comarcais da Costa da Morte, representado polo seu presidente (Xosé Mª Lema) e polo seu vicepresidente (Manuel Vilar) acudiu o día 25-09-2015 ó I Encontro ‘Patrimonio Cultural e Acción Social’, celebrado na sede do Consello da Cultura Galega (CCG) no Pazo de Raxoi de Santiago. A nosa entidade fora unha das quince asociación galegas invitadas pola Comisión do Patrimonio do CCG que dirixe o arquitecto Iago Seara, e da que forman parte o antropólogo Marcial Gondar Portasany e o arqueólogo Manuel Gago.

Entre estas asociacións estaban: “A luz das mámoas”, do Saviñao (Lugo), “Centro de Estudos Chamoso Lamas”, do Carballiño (Ourense); Costa dos Castros (Comunidade de Montes do Concello de Oia-Pontevedra);  Federación Galega pola Cultura Marítima e Fluvial; Instituto de Estudos Miñoranso (Val Miñor-Vigo, Pontevedra); Mariña Patrimonio (Lugo); O Sorriso de Daniel (a representante era da Baña); Patrimoniogalego.net; Plataforma Cidadá en defensa do Castelo de Monterrei (Ourense); Sociedade Antropolóxica Galega (SAGA); Fundación Xosé Soto de Fión (O Saviñao-Logo).

Tamén estaban na reunión, como observadores, outras persoas relacionadas co Patrimonio.

Os/as representantes de cada unha das entidades dispuxeron de 4 minutos para expoñer, por unha parte, 1) os Obxectivos e traxectoria; 2) os desafíos de cara ó futuro (e como os pode apoiar o CCG).

A intervención dos representantes do SEMESCOM estivo fundamentada nun documento que previamente se enviara á organización, no que se enumeraban case todos os traballos realizados por membros do Seminario desde a súa fundación oficial o 24-09-2004 á actualidade (casualmente acabábanse de cumprir dez anos).

O traballo desta década resúmese nestas publicacións (e non só):

-18 libros

-7 documentais

-5 calendarios

-1 Simposio internacional

-1 cartel-sinalizador dos Penedos

libros muxia semescom

Obviamente, na presentación non se enumerou todo, senón que se fundamentou no texto inicial (p. 1), na metodoloxía para dar a coñecer o noso patrimonio e nas liñas de investigación e divulgación deste patrimonio (a partir da p. 2):

1) Posta en valor do patrimonio megalítico da Costa da Morte;

2) Recuperación en posta en valor do patrimonio etnográfico e antropolóxico (batáns do Mosquetín, hórreos, romarías…);

3) Protección e posta en valor dos elementos da nosa paisaxe natural (os Penedos de Pasarela e Traba).

4) Os faros e as paisaxes mariñas.

5) O patrimonio artístico da CM

6) Divulgación histórica varuada

7) Divulgación literaria

8) Dinamización da vida cultural etc.

Na exposición fixemos fincapé na nosa disposición aberta a colaborar coas concellos da zona e coa Administración provincial (a Deputación, a quen lle debemos as axudas para as nosas publicacións en base ó convenio “Percorrendo Vieiros da Costa de Morte”) e tamén coa autonómica, que sempre tivo para nós o “non” como resposta máis frecuente. Puxemos como exemplo paradigmático a recuperación do conxunto etnográfico do Mosquetín, no que se botou por volta de vinte anos petando nas portas das sucesivas direccións xerais do Patrimonio da Xunta e nunca se nos fixo caso, rexeitando incluso que se declarase Ben de Interese Cultural (BIC) malia o informe positivo das catro entidades consultadas (entre elas o CCG) e que, cando todo parecía perdido, a salvación do conxunto veu grazas a unha persoa, o polígrafo Felipe-Senén López, que desde o seu posto técnico cultural na Deputación da Coruña o solucionou nun pestanexo: foi así como a Deputación adquiriu o que quedaba deste conxunto e posteriormente o restaurou. Non é de recibo que neste país sempre esteamos dependendo de que algunha persoa con decisión se atope no sitio oportuno no momento preciso.

Outro caso que citamos das negativas da Xunta ó patrimonio da Costa da Morte foi o dos Penedos de Pasarela e Traba, declarados Paisaxe Protexida no DOG o 14-01-2009 coa obriga da Xunta de Galicia de poñelo en valor e preparalo para as visitas nun prazo de dous anos (é dicir, en xaneiro de 2011), pero o Goberno de Núñez Feijoo fixo caso omiso desta obriga; para el o publicado no DOG é papel mollado: impera “il dolce far niente”.

penedos-cartel-portada

No diálogo posterior, baseándonos nas nosas abondosas publicacións, e fachendeamos de que na Costa da Morte os membros do Seminario puxemos a disposición das Administracións practicamente todo o que hai que ter para aproveitalo para a creación de rutas ou do que sexa; dámoslle o traballo feito, case todo, sen nos importar a cor política sempre e cando manifesten interese. Poderiamos resumir a nosa disposición parafraseando aquela tan repetida frase do Cantar do Mio Cid: “Que bos vasalos se houbese bos señores”.

A inmensa maior parte das asociacións aproveitaron o Encontro para denunciar a inoperancia e desidia da Dirección Xeral do Patrimonio e doutros organismos da Xunta de Galicia. Citáronse polo miúdo moitos casos semellantes de desidia deste organismo, ó que chegamos a considerar “o maior inimigo do noso Patrimonio”.

Falouse da necesidade de dar a coñecer o noso patrimonio á xente común –centrouse moito o tema na zona rural (case todas as asociacións eramos de áreas non urbanas)-, para, por exemplo, que non se destrúan mámoas ou castros pola ignorancia da xente.

Dalgún xeito, a pretensión da Comisión de Patrimonio do CCG, representada por persoas probadamente defensoras do patrimonio, ademais de coordinarnos e de preparar un encontro xeral de asociacións máis amplo, é ser dalgún xeito intermediaria entre as asociacións e a Administración (Xunta de Galicia), e tamén como medio para facer chegar á sociedade galega en xeral unha maior sensibilización cara ó patrimonio galego mediante a publicación na prensa das posibles infraccións. Tamén se falou de apoios puntuais ante a Administración, como recentemente aconteceu coa Plataforma en Defensa do Castelo de Monterrei, aínda que de pouco serviu, polo visto, pois a conversión do castelo en parador seguíu adiante.

Quedou, polo tanto, o encontro aberto a próximas convocatorias.

Ó final fixemos entrega para a Biblioteca do CCG dun exemplar de cada unha das nosas publicacións e documentais ó longo destes dez anos de existencia, cousa que agradeceron de palabra.

Varios integrantes das outras asociacións manifestaron grande interese polo noso traballo, que en boa parte lles era coñecido.

logo ccg

Viaxe ó sur de Alemaña 2

2º día (Freitag/ Venres 21 August)

Friedrichshafen – Neuschwanstein (Füssen) – Múnic  (300 km)

Friedrichshafen-Füssen

165 km
Füssen-Múnic

131 km

TOTAL

296 km

Land de BAVIERA (BAYERN)

CASTELO DE NEUSCHWANSTEIN*

A chegada.- Tiñamos reservados os billetes de entrada pola Rede desde o 19-04-15. Con esta data avisáronnos desde a Oficina de Reservas (Ticket-Service Hohenschwangau) que nos reservaban a visita para as 12,50 h, pero que deberiamos presentarnos para recoller as entradas cunha hora de antelación (11,50 h), senón perdiamos a vez e teriamos que esperar a que houbese un oco.

Chegamos con tempo abondo, pero quizais nos detivemos de máis na vila de Füssen para mercar bocatas e bebidas e non contabamos cos embotellamentos de tráfico que nos fixeron chegar en punto para recoller as entradas. Afortunadamente para as reservas había unha xanela especial, pois as colas eran interminables. A empregada malamente nos informou –a toda présa e atendendo varias cousas á vez- que nos tiñamos que presentar a todo correr na parada do bus-lanzadeira que nos trasladase ó castelo. De chegarmos tarde perderiamos a quenda. Cousa de tolos (nin que se lles pegara o mal do rei que construíra o fabuloso Schloss).

Afortunadamente demos chegado a tempo e o bus-lanzadeira subiunos a todos deica as portas do castelo. Entramos a un tempo nel e, servíndonos das audioguías, fomos percorrendo as salas unha a unha. Non se permitían as fotografías do interior das salas, e si as exteriores desde as ventás e balcóns, con excelentes paisaxes de fondo, en especial as dos Alpes bávaros e as dos lagos Alpsee e Schwan. O interior do castelo ten varios pisos e, polo tanto, moitas escaleiras. Dáse a circunstancia de que o noso compañeiro Xoán Xosé Lorenzo, de mobilidade limitada (aínda que el sempre se arranxa pola súa conta), logrou que lle deixasen utilizar o ascensor para subir, pero xa non fixeron o mesmo na baixada, pois estaban “moi apurados” coas mareas de visitantes que tiñan.

O castelo de Hohenschwangau (reconstruído entre 1832 e 1838), desde o punto de partida do bus-lanzadeira para subir ó castelo de Neuschswanstein (XMLS)

O castelo de Hohenschwangau (reconstruído entre 1832 e 1838), desde o punto de partida do bus-lanzadeira para subir ó castelo de Neuschswanstein (XMLS)

Este día Xosé M. Penas Patiño daríanos a primeira das súas “conferencias rodantes”, ilustrándonos sobre as aves de rapina diúrnas na campiña alemá e a súa situación en Galicia; particularmente interesante resultou a información que nos deu sobre a cetrería na Idade Media.

Situación

O castelo de Neuschwanstein está situado preto de Füssen (14.000 hab.). O seu nome significa ‘Cisne Novo de Pedra’ e mandouno construír o rei Luís II de Baviera (Ludwig II), ‘o rei tolo’, en 1866. O seu nome primitivo era ‘Castelo Novo de Hohenschwangau’, en honor ó castelo onde o rei pasou boa parte da súa infancia. Despois da morte do rei cambiáronlle o nome polo actual. É o edificio máis fotografado de Alemaña e un dos destinos máis populares (1,4 millóns de visitantes ó ano).

O castelo naceu da imaxinación do rei Luís II nunha época na que as fortalezas xa non eran necesarias para a guerra: unha fantasía romántica dun castelo medieval idealizado que, situado no desfiladeiro de Pöllat nos Alpes bávaros, pretendía harmonizarse coas montañas e cos lagos. Álzase sobre o castelo de  Hohenschwangau e os lagos Alpsee e Schwan.

Trátase dunha obra ecléctica que combina (ou mestura) varios estilos arquitectónicos, sobre todo o románico e o gótico.

Contén tamén unha rede completa de luz eléctrica e o primeiro teléfono móbil da historia (cunha cobertura de 6 metros).

O castelo de Neuschwanstein

O castelo de Neuschwanstein

Historia

Coa morte do seu avó, Luís I de Baviera, o mozo Luís II obtivo o control dos bens do seu infantado, polo que posuía grandes recursos financeiros. Desexaba un refuxio fóra de Múnic onde puidese vivir as súas fantasías románticas medievais. O 1º borrador foi do escenógrafo muniqués Christian Jank, e os planos do arquitecto Eduard Riedel. As inspiracións primeiras foron o castelo de Núrenberg e o de Wartburg. O rei seguía de preto os planos e pódese dicir que o castelo foi máis creación de seu que dos arquitectos.

A construción empezou en 1869. Estaba previsto rematala en 1872, pero houbo que ila postergando.  En 1884, co castelo aínda en construción, o rei viaxou desde Múnic para residir nel por vez primeira. En 1886 a barbacá estaba case completa. Ese mesmo ano morreu o rei (en estrañas circunstancias) e, polo tanto, só puido residir no castelo 172 días.

Neuschwanstein estaba preparado para servirlle ó rei de “escenario teatral habitable”. Era o “templo da amizade” dedicado á vida e obra de Richard Wagner –o seu grande ídolo, que, non obstante, nunca o visitou-; non estaba pensado para recibir e albergar a corte nobre, xa que só tiña cámaras para o rei e os serventes.

Vista dos Alpes bávaro-tiroleses, do lago Apsee e do castelo de Hohenschwangau desde unha ventá do castelo de Neuschwanstein

Vista dos Alpes bávaro-tiroleses, do lago Apsee e do castelo de Hohenschwangau desde unha ventá do castelo de Neuschwanstein

En contra do que se pensa, Luis II pagou o edificio dos seus propios recursos e o diñeiro asignado ós nobres polo Estado por gastos de representación. Os custes ascenderon ata a morte do rei a un total de 6 millóns de marcos (empezárase cun orzamento de 3,2 millóns de marcos de ouro). Ó final non puido pagar polos seus medios e tivo que depender de préstamos: no ano 1883 as súas débedas ascendían a 7 millóns de marcos de ouro e en 1885 viuse ameazado por un posible embargo. Tales débedas motivaron que o 9-6-1886 o goberno bávaro incapacitase o rei. Precisamente atopábase neste seu castelo, e veu desde Múnic unha comitiva para derrocalo, pero el pechou as portas da barbacá. Volveu outra comitiva o 11 de xuño e o rei viuse forzado a abandonar o edificio definitivamente.

DSC07695

Vista do pequeno lago Schwan e da vila de Ailpenrosenberg

Á morte do rei (no lago de Atarnberg), o 13-6-1886, o castelo aínda non estaba rematado. Luís II nunca tivera intención de abrilo ó público, pero esa foi a solución para saldar as súas enormes débedas. Ás seis semanas xa se encheu de visitantes. As débedas estaban saldadas na súa totalidade en 1899.

En 1923 o castelo pasou a propiedade do Estado libre de Baviera. Durante a II Guerra Mundial un grupo do partido nazi utilizouno para almacenar obras de arte roubadas en Francia (en 1944 quitáronse de alí, pero ó final da guerra localizáronse 39 álbumes que serviron de proba contra os acusados no xuízo de Núrenberg). En 1945 as tropas das SS intentaran destruílo para impedir que as obras de arte pasasen a poder dos aliados. Non se consumou a orde e entregouse o castelo ás tropas estadounidenses. Neuschwantein sobreviviu á IIGM sen danos.

Tras a IIGM foi utilizado para almacenar documentos, pois no Múnic bombardeado non había onde. No 2002 caeu nos seus arredores un meteorito (Meteorito de Neuschwanstein). No 2007 foi finalista na elección das sete marabillas do mundo moderno; quedou en oitavo lugar. No 2008 o goberno de Baviera solicitou que o castelo –xunto cos pazos de Linderhof e de Herrenchiemsee– fose declarado Patrimonio da Humanidade (conxunto denominado Castelos de Luís II).

O edificio

Componse de varias edificacións individuais cuns 150 m de lonxitude total, construído nun penedo do desfiladeiro de Pöllat. Conta con numerosas torres. As ventás son de estilo neorrománico. Foi deseñado como un ideal romántico para un cabaleiro medieval, pero carece de instalación defensivas.

A entrada é por unha barbacá simétrica flanqueada por torres laterais. Orientado cara ó oeste, é o único castelo cos muros decorados con cores contrastantes; os muros externos están enmarcados en ladrillo vermello, mentres que a fachada interna do patio de armas é de pedra calcaria amarela. A cornixa é ameada (merlóns e ameas). No lintel da porta, o escudo do reino de Baviera.

A edificación máis rechamante do patio de armas é a chamada ‘torre cadrada’, de 45 m de altura. Desde ela hai excelentes vistas. O lado norte do patio de armas está delimitado pola ‘Casa dos cabaleiros’ (Ritterhaus), o lugar onde hipoteticamente se reunían os cabaleiros, hoxe dedicado a oficinas. Este edificio de tres plantas evoca o castelo de Anveres da ópera Lohengrin de Wagner. No lado oposto (sur) sitúase o ‘Cuarto das Damas’.

O lado leste do patio superior está delimitado polo Palacio, o edificio principal e residencial do castelo: cinco plantas en forma de ortoedros conectados nun ángulo plano e cuberto cun teito alto a dúas augas. A forma do edificio segue a forma da crista rochosa; nos seus ángulos hai dúas torres-escaleiras, das cales a norte alcanza os 65 m de altura e excede o teito do edificio.

O castelo é unha obra típica da arquitectura ecléctica do séc. XIX, no que se mesturan formas do estilo románico (os arcos de medio punto, as figuras xeométricas dos ortoedros), do gótico (liñas ascensionais, torres esveltas, filigrana decorativa) e do bizantino (a Sala do trono), completada cos avances técnicos da época (hai cousas que apuntan ó modernismo de finais do XIX).

Salón do trono do castelo

Salón do trono do castelo

Salón do trono (parte posterior)

Salón do trono (parte posterior)

 

O interior.- O castelo tiña uns 200 cuartos interiores. Nos pisos superiores estaban os cuartos do rei. O edificio dianteiro contén no seu terceiro nivel os cuartos residenciais e nun nivel máis arriba está a ‘Sala dos cantores’ (Sängersaal). O nivel superior do edificio traseiro está ocupado pola ‘Sala do trono’ (Thronsaal). En total a superficie dispoñible en ambos edificios chega ós 6 mil m2.

Varios dos cuartos interiores son exemplos da arquitectura historicista alemá, e o castelo estaba equipado cos últimos avances tecnolóxicos do séc. XIX (calefacción central, auga corrente, inodoros con descarga automática etc.).

A estancia máis grande é e ‘Sala dos cantores’ (26 x 10 m). Está situada no cuarto nivel da parte oriental do Palacio, sobre a recámara do rei. Estaba inspirada noutras salas do castelo de Wartburg e era o proxecto favorito do rei. Está adornada con pinturas de escenas da ópera Lohengrin e a lenda de Perceval (ou Parsifal), un dos cabaleiros artúricos que marchara na procura do Santo Graal. Lohengrin era fillo de Perceval. Era unha homenaxe á cultura cabaleiresca e ó amor cortés medieval. Con motivo do 50ª aniversario da morte de Wagner fíxose nesta sala a 1ª representación en 1933.

A ‘Sala do trono’ (20 x 12 m) está situada na parte occidental do pazo. Ten unha altura de 13 m e ocupa o terceiro e o cuarto nivel do edificio. Está inspirada na igrexa de Todos os Santos da Residencia de Múnic. A sala está decorada polos lados con arcadas e remata nunha ábsida onde debía estar o trono de Luís II. Sobre o estrado do trono hai murais de W. Hauschild dos doce apóstolos e dos reis canonizados: Casimiro de Polonia, Estevo de Hungría, Henrique II de Alemaña, Luís IX de Francia, Fernando III de Castela (algún libro-guía di que é ‘Fernando o Católico de España’, posiblemente confundíndoo con Fernando de Aragón, o marido de Isabel de Castela) e Eduardo o Confesor de Inglaterra. Tamén raíñas santas: Clotilde de Francia, Santa Sabela… A lámpada de araña ten forma dunha coroa bizantina. A sala combina os desexos do rei, a ‘Sala do Graal’ de Perceval cun símbolo do dereito divino dos reis (un canto á monarquía absoluta, cando Luís II era daquela un rei cun poder limitado por unha constitución).

A competición dos xograres e trobeiros

A competición dos xograres e trobeiros

As pinturas sobre lendas medievais repítense por todas as salas: no comedor; no dormitorio do rei reprodúcese a lenda córnica de Tristán e Isolda; no camerino contigo, pinturas da vida do xograr Walther von Vogelweide (1170-1230); na sala de estar –deseñada por Julius Hofmann-, novas escenas da ópera Lohengrin (aquí atópase ‘o cornecho da cisne’, que é o animal emblemático deste castelo; no estudio do rei, outros motivas doutra ópera wagneriana: a saga do cabaleiro Tannhaeuser (“que disque vivira un ano con Venus, nunha gruta”) e unha competición de xograres e trobeiros.

Nin que dicir ten que este castelo foi escolleito por Walt Disney como modelo do castelo da Bela adormecida.

Wo ist das klein Hund von mir? ("U-lo meu canciño?"), estaría dicindo a loura Fräulein do descapotable

Wo ist das klein Hund von mir? (“U-lo meu canciño?”), estaría dicindo a loura Fräulein do descapotable

Saída cara a Múnic.- Saímos a media tarde para Múnic. Cando iamos pola autoestrada vimos que dous ou tres coches se detiveron repentinamente. ¿A causa? Unha loura Fräulein á que lle escapara o seu cadeliño do seu coche descapotable; aparcou daquela maneira na beira da autoestrada e foi detrás do caniche, pero este fuxiulle polo valo de arame. Non sabemos como rematou a tenra aventura.

O grupo folclórico bávaro na Hofbräuhaus mallando coas trallas

O grupo folclórico bávaro na Hofbräuhaus mallando coas trallas

Xa en Múnic, tras deixar a equipaxe no hotel, fomos en metro ó centro da cidade e fomos cear ó xigantesco restaurante da Hofbräuhaus, a fábrica de cervexa máis famosa de Múnic. Salas inmensas en varios pisos. Amenizaban as ceas dos seareiros un grupo musical folclórico masculino bávaro, cos seus traxes tradicionais e música e bailes do seu land, algúns deles acompañados de ruidosas trallas que facían soar no aire e abouxaban os oídos. Foi unha das dúas veces que nos deron salchichas para cear.

Os viaxeiros degustando as cervexas, esperando ansiosos a chegada das salchichas

Os viaxeiros degustando as cervexas, esperando ansiosos a chegada das salchichas